Doğal derin ötektik çözücüler ile propolis ekstraksiyonu ve ekstraktın in situ antifungal etkisinin incelenmesi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GIDA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: UFUK ALPAT

Danışman: Osman SAĞDIÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı öncelikle propolisten fenolik bileşiklerin ekstraksiyonu için doğal derin ötektik çözücülerin (Natural Deep Eutectic Solvents) kullanım potansiyelini incelenmek ve merkezi kompozit tasarım kullanarak ekstraksiyon sürecini optimize etmektir. Bu amaçla NADES'ler 109 farklı bileşimde hazırlanmış, stabiliteleri, fizikokimyasal özellikleri ve fenolik bileşikleri çözme kabiliyetleri açısından analiz edilmiştir. Analiz edilen NADES'lerden etanolle yapılan ekstraksiyona en yakın sonuçlar veren dördü ekstraksiyon işlemi için değerlendirilmiştir. Dört NADES arasında, NADES 62 (betain, malik asit ve prolin 1:1:1, %15 su) 80°C, 135 dakika ve %100 ultrason genliğinde en yüksek ekstraksiyon verimini sergilemiştir. NADES'ler için maksimum toplam fenolik ve toplam flavonoid içerikleri sırasıyla 5284,2 mg GAE/L ve 1531,2 mg KE/L olarak tespit edilmiştir. Ultra saf su ile hazırlanan propolis ekstraktları hiçbir mikroorganizma için inhibisyon sağlamazken, NADES'lerle hazırlanan tüm propolis ekstraktları test edilen bakteriler (Salmonella spp., Staphylococcus aureus) için %80 etanol ile hazırlanan propolis ekstraktlarından daha iyi antibakteriyel aktivite göstermiştir, ancak bu etkinin büyük bir kısmının çözücüden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Antifungal özellikler açısından, NADES 58 ve NADES 62 Aspergillus niger, Aspergillus oryzae ve Penicillium spp.'ye karşı en güçlü inhibisyon zonlarına sahip olmuştur. Propolisle muamele edilmemiş NADES 62'nin herhangi bir küf için inhibisyon zonu oluşturmadığı gözlenmiştir; bu nedenle küf inhibisyonunun tamamen ilgili çözücülerden elde edilen propolisin aktif bileşenlerinden kaynaklandığı belirlenmiştir. En yüksek antifungal etkiye ve en yüksek toplam fenolik içeriğe sahip olan NADES 62 ile hazırlanan propolis ekstraktı, model bir gıdada farklı oranlarda antifungal ajan olarak kullanılmıştır. Penicillium spp. ile inoküle edilmiş keklerde (model gıda) %2,5 oranında kullanıldığında antifungal ajan içermeyen keklere oranla %100 daha başarılı antifungal etki gösterdiği tespit edilmiştir. Aspergillus niger için ise bu oran %7,5 olarak bulunmuştur. Sonuç olarak bu çalışmada doğal derin ötektik çözücüler ile hazırlanan propolis ekstraklarının gıda ürünlerinde etkili antifungal ajanlar olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.