Endüstriyel mirasa yönelik uygulamaların kentsel yapıya etkisinin post endüstriyel peyzaj yaklaşımı bağlamında irdelenmesi: Beykoz endüstri üçgeni örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE AYDIN
Danışman: Berna DİKÇINAR SEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:20. Yüzyılın sonlarına doğru benimsenmeye başlanan sanayisizleşme politikaları ekseninde, kentlerin büyümesiyle kent merkezleri ya da merkezlerin yakınında yer alan sanayi alanlarının, kent dışına çıkması konusu gündeme gelmiştir. Kentlerin kimliklerinde yer edinmiş sanayi alanlarının, bu nedenle işlevsizleşerek, köhneleşme sürecine girmesi, çöküntü kent parçalarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kentsel kimlikte emeğin üretim mekanı olarak sanayi alanlarının korunması fikrinin önem kazanması sonrasında, ortaya çıkan endüstri arkeolojisi kavramı, sanayi kalıntılarının korunmasını savunurken anlam genişlemesine uğrayarak, tüm donanımın ve yapıların koruması bağlamında, endüstri mirası kavramını ortaya çıkarmıştır. Fakat endüstri mirasına yönelik yapılan uygulamaların yalnızca yapı stoğuna odaklanılması ve kentsel yapı ile ilişkisinin kurulmaması, post endüstriyel peyzaj yaklaşımının ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır. Post endüstriyel peyzaj yaklaşımı, endüstri mirasının mekansal bağlantıları olan bir dizinin parçası sayılarak sanayi dönemine ait izlerinin korunmasını vurgulamaktadır.Post endüstriyel kentteki sosyal, fiziki, ekonomik ve kültürel mekanın sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından bu yaklaşım önem taşımaktadır. Endüstri mirasının, geçmişten günümüze oluşturulan ilişkisel ağlarla ele alınarak, kentsel kimlikteki yerinin korunması gerekmektedir. Bu anlamda endüstri mirasına yönelik uygulamaların tekil yapı/alan ölçeğinden çıkarılarak bulduğu alt bölge ve kentle ele alınmalıdır. Çalışma kapsamında alan çalışması olarak belirlenen Beykoz Endüstri Üçgeni, Beykoz Sümerbank Deri ve Kundura Fabrikası, Paşabahçe Şişecam Fabrikası ve Paşabahçe Tekel ve İspirto Fabrikası'nın kurulmuş olduğu ve etkileşimi içerisinde bulunduğu mahalleleri kapsamaktadır. Sanayi döneminde Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kalkınması açısından ulusal ve uluslararası marka endüstriler sayılan bu alanların kentsel ve ulusal kimlik ögesi olarak korunmasını gerektirmiştir. Bu endüstri miraslarına yönelik uygulamalar, post endüstriyel peyzaj yaklaşımıyla ele alınıp değerlendirilmiştir. Beykoz Endüstri Üçgeni'ne yönelik gerçekleştirilen mülakatlarda paydaşların endüstri mirasına ve Beykoz yerleşimine bakış açıları irdelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Post endüstriyel peyzaj yaklaşımı, endüstri mirası, yeniden işlevlendirme, Beykoz Endüstri Üçgeni