Türkçede Arsène Lupin Çevirileri Üzerine Betimleyici Bir Çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLAY GÜLER
Danışman: Ayşe Banu Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde Fransız yazar Maurice Leblanc'ın kaleme aldığı Arsène Lupin serisinin 1908-1928 yılları arasında Osmanlı Türkçesindeki çevirileri, yeniden çevirileri ve yerli örnekleri çağdaş çeviribilim yaklaşımları temelinde incelenmiştir. Türkçeye çevirisi en çok yapılan polisiye romanlar arasında yer alan söz konusu serinin hem çevirilerinin yapılması hem de yerli örneklerinin üretilmesi yoluyla Türk kültür ve edebiyat dizgesinde polisiye romanın oluşumuna ve gelişimine kaynaklık ettiği gözlemlenmiştir. Polisiye roman türünün Türk kültür ve edebiyat dizgesine çeviri yoluyla girdiği bilinmektedir. Özellikle, II. Meşrutiyet'in ilanından sonraki dönemde Türk okurunu polisiye edebiyata alıştırmak amacıyla Batı'dan yoğun bir şekilde polisiye roman çevirileri yapıldığı görülmektedir. Bu kapsamda değerlendirilen Arsène Lupin serisi içinde yer alan Arsène Lupin, Gentleman Cambiroleur adlı eserin bahsi geçen dönemde Osmanlı Türkçesine yapılmış beş farklı çevirisi bulunmaktadır. Söz konusu kaynak metnin, Fazlı Necip (1325) [1909], Osman Vefik (1325) [1909], Süleyman Tevfik (1333) [1917], Mustafa Remzi (1341) [1925] ve Hasan Bedreddin (1926)'e ait çevirileri çalışmanın araştırma nesnesini oluşturmaktadır. Anılan çeviriler, çeviri tarihimize ışık tutabilmek adına alıntılanan metin-içi ve metin-dışı öge örnekleriyle "yeniden çeviri" ("retranslation") kavramı çerçevesinde irdelenmiştir. II. Meşrutiyet'in ilanından sonraki dönemde hem Türk okurunu polisiye edebiyata yaklaştırmak hem de yerli bir polisiye edebiyat oluşturmak adına Batı'daki kahramanlardan esinlenerek yerli kahramanlar yaratma sürecine girildiği bilinmektedir. Bu noktada yazarlarımızın örnek aldıkları Batılı kahramanlara Türklere özgü yerli unsurlar ekleyerek kendi polisiye kahramanlarını yarattıkları gözlemlenmektedir. Söz konusu eserlerin, Türk kültür ve edebiyat dizgesinde telif olarak sunulmalarına rağmen Batılı örneklerine benzerlikleri açısından özgün-çeviri tartışmalarının odağında yer aldıkları görülmektedir. Bu bağlamda Arsène Lupin'in yerli örnekleri olarak kabul edilen E. Âli ve Süleyman Sûdî'nin kaleme aldığı Gece Kuşları, Hüseyin Nadir'in yazdığı Fakabasmaz Zihni'nin Sergüzeştleri, Peyami Safa'nın Cingöz Recai serileri ve son olarak İskender Fahrettin Sertelli'ye ait İstanbul'un Arsen Lüpen'i Elegeçmez Kadri serileri özgün-çeviri odağında tartışmaya açılmıştır. Tezde, Arsène Lupin serisinin hem çevirileri hem de yerli örnekleri aracılığıyla Türk kültür ve edebiyat dizgesini şekillendirmedeki rolü Itamar Even-Zohar'ın çoğuldizge kuramı çerçevesinde, Arsène Lupin serisi özelinde başlatılan tartışma aracılığıyla çeviri etkinliğinin kültür ve edebiyat dizgesindeki şekillendirici rolünün vurgulanması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Polisiye Edebiyat Çevirisi, Yeniden Çeviri, Arsène Lupin Serisi, Terceme, Telif.