Akademik Veri Yönetim Sistemi
Şimşek Franci G. (Yürütücü), Yılmaz S., Birdevrim A. N.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2018 - 2021
Porselen ve proto-porselenleri
kapsayan yüksek sıcaklık seramiklerinin Çin’de üretimi milattan önce 2000li
yıllara dayanmaktadır. Proto-porselen, diğer bir deyişle stoneware, yüksek sıcaklıkta pişirilmiş, kil matriksli vitrifiye
seramiktir. Fırınlama sıcaklığı 1200 oC civarındadır. Porselen gibi
ışığı geçirgen özellikte değildir. Porselen, ilk olarak Tang hanedanlığı
döneminde, M.S. 618 yılından sonra gelişmeye başlamıştır. Fırınlama sıcaklığı
biraz daha yüksek olup,1250 oC civarındadır. Genel olarak, porselen
hamurunda kaolin (Çin kili) ve petuntsenin (porselen taşı) kullanıldığı
bilinmektedir ancak son yıllarda yapılan analizler ile porselen hamurunda
kullanılan hammaddelerin, üretim yapılan fırının yerine göre değiştiği
gözlemlenmiştir. Yapılan analizler ile farklı hammaddeler ve buna bağlı olarak
farklı üretim grupları tespit edilebilir. Seramik alanındaki teknolojik
gelişim, Tang döneminde kurşunlu sıra sahip proto-porselenler ile başlayıp,
Yuan (1279-1368) ve Ming (1368-1644) hanedanlıkları döneminde, Jingdenzen
bölgesindeki fırınlarda alkali ve kireçli sıra sahip porselen üretimi ile devam
etmiştir.
MAVİ BASKI, ASET (Berlin, Almanya)
Kültür Vakfı önderliğinde yürütülmeye başlamış olan uluslararası bir araştırma
programıdır. Farklı evrelerden oluşan bu program yaklaşık 10 sene sürecektir.
Mavi Baskı programının başlıca hedefi, Çin İmparatorluğu’na ait yüksek sıcaklık
seramiklerinin üretim teknolojisinin nasıl geliştirildiğinin ve yayıldığının,
üretim yerlerinin ve dönemlerinin (erken, geç ve modern dönem) tespiti gibi
önemli soruların çok yönlü araştırmalar sonucunda yanıtlanmasıdır. Çin’deki
yüksek sıcaklık seramikleri üslupsal olarak incelendiğinde, görsel olarak
değerli taşları (yeşim, lapis lazuli, turkuvaz, zümrüt ve safir) ve değerli
metalleri (altın, gümüş gibi) taklit ettiği görülür. Seramikler ve değerli
taşlar arasında yapılan bu benzetmeler, eski eserlerde de yazılı olarak yer
almaktadır.
Bu proje, ASET Vakfı tarafından
gönderilen etütlük örneklerin karakterizasyon çalışmalarını ve incelenecek
grupta yer alan Jian siyah sırlı stoneware’lerin replikalarının üretilmesini
kapsamaktadır. Etütlük örnekler, Jian, Jun, Yuan Qinghua, Ming Qinghua ve Shufu
seramiklerini içermektedir. Yapılacak makroskobik, mikroskobik, kimyasal ve faz
analizleriyle, gruplar içindeki alt gruplar, farklı üretim dönemlerine göre
tespit edilecektir. Mavi-beyaz porselen grubunu içeren Ming ve Yuan
seramiklerinin benzerleri Topkapı Sarayı Müzesi’nde bulunduğundan, bu projede
hasarlı yöntemler kullanılarak elde edilecek sonuçlar, sonraki projelerde müze
ortamında hasarsız cihazlarla yapılacak ölçümler için önemli bir veritabanı
oluşturacaktır.
Replika çalışması, Jian sırlarının
dekorlarında bulunan epsilon-hematit fazını oluşturabilmek üzerine olacaktır.
Hem görsel açıdan hem de teknik olarak bu fazın varlığı, yüzyıllar öncesinde
Çinli ustaların ne kadar ileri düzeyde bir knowhow’ a sahip olduklarını
göstermektedir. Hazırlanacak reçete, seramik sanatçıları tarafından da
kullanılabilecektir. Ayrıca, bu proje, arkeometrik çalışma yaparak bu alanda
uzmanlaşmak isteyen yüksek lisans ve doktora öğrencileri için önemli bir imkân
yaratacaktır.