BATHONEA ARKEOPARK ÖRNEĞİNDE VIEWSHED ANALİZİ, GÖRSEL BÜTÜNLÜK VE PEYZAJ DEĞERLENDİRME TEMELLİ HİBRİT MODEL

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Y.Lisans, 2026 - 2027

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Y.Lisans
Başlama Tarihi: Mart 2026
Bitiş Tarihi: Mart 2027

Proje Özeti

Arkeoparklar arkeolojik kalıntıların bulundukları yerde korunarak, bilimsel araştırmalarla desteklenen eğitim, turizm ve kültürel iletişimi hedefleyen açık hava alanlarıdır.

Arkeolojik alanlar, tarihsel katmanların okunabildiği ve kültürel kimliğin görsel hafızayla bütünleştiği mekânlardır. Görsel bütünlüğün korunması, estetik hem de kültürel sürekliliğin sürdürülebilirliğini destekleyen bir planlama ilkesidir. Ancak arkeoparkların sınırlarını belirleme konusunda yaşanan kavramsal farklılıklar korunma ve algılanmasında sorunlara neden olmaktadır.

Arkeoparklar zamanla yerleşim veya tarım gibi kullanımlarla görsel bir baskı yaşayarak algılanabilirliğini kaybetmekte, sınıflandırılmaları ve korunmalarında sınırlarının belirlenme zorlaşmakta, tarihi dokuda yaşanan bu tanımlanma zorluğu kimlik kaybına da yol açmaktadır.

Araştırma alanı İstanbul İli Avcılar İlçesi ve Küçükçekmece Göl Havzası’nda Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Kocaeli Üniversitesi ortaklığında “Geleceğe Miras Projesi” kapsamındaki Bathonea Arkeolojik Kazı alanını kapsamaktadır.

Arkeopark alanı Antik Yunan ve Bizans dönemi kalıntıları ve İstanbul'un bilinen tek antik liman kenti olan önemli bir antik yerleşimdir. Helenistik ve Roma dönemlerine tarihlenen Büyük ve Küçük olarak adlandırılan iki adet antik Liman ve göl içinde kalmış bir Antik Deniz Fenerinin izleri tespit edilmiştir. 2009 yılında başlayan kazı çalışmalarıyla ülkemizdeki Patara’dan sonra ikinci antik deniz feneri tespit edilmiştir.

Alan örneğinde CBS tabanlı görsellik analizleri (Görünürlük – Viewshed Analizi) değerlendirmeleri, peyzaj algısı modellemeleri ve mekânsal bütünlük analizleri gibi yöntemleri kullanarak arkeopark görsel koridorları, siluet etkileri, odak noktaları ve topografik ilişkileri değerlendirmek amaçlamaktadır.

Araştrımada alan arkeoparklarda görsel bütünlük ve peyzaj görünürlüğü kavramları, kültürel peyzajın sürekliliği, koruma ve kullanma ilkeleri çerçevesinde ele alınarak değerlendirilecektir. Elde edilen bulgulara göre, arkeolojik mirasın peyzaj içindeki görünürlüğünü güçlendirerek tasarım ve koruma süreçlerinde yeni planlama ilkeleri katkı sağlayacak Arkeopark Görsel Bütünlük Modeli’nin geliştirilmesi hedeflemektedir.