Tüketiciler Pink Tax Temelli Tüketici Kırılganlığı ile Nasıl Başa Çıkıyor? Tüketici Refahını Arttırmada Daha Eşitlikçi Bir Tüketim için Müdehale Önerileri

Sağlam M. H., Söğüt G.(Yürütücü), Bora M.(Yürütücü), Otay S.(Yürütücü)

TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2026 - 2027

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
Başlama Tarihi: Mayıs 2026
Bitiş Tarihi: Mayıs 2027

Proje Özeti

Bu proje, tüketicilerin Pink Tax temelli tüketici kırılganlığı ile nasıl başa çıktığını ve bu uygulamanın tüketiciler üzerindeki etkilerini inceleyerek piyasa mekanizmalarındaki adaletsizlikleri görünür kılmayı, bu eşitsizlikleri azaltmayı ve tüketici refahını artırmayı amaçlamaktadır. Literatürde kategori ve bağlama göre tutarsız bulguların bulunduğu bu alanda çalışma, Pink Tax ile karşılaşma sıklığı, algılanan fiyat adaletsizliği, başa çıkma stratejileri (kaçınma/davranışsal geri çekilme ve duygusal odaklı kabullenme) ve davranışsal sonuçlar (marka değiştirme ya da tepkisiz kalma) arasındaki ilişkileri sınar. Kuramsal çerçeve stres-başa-çıkma yaklaşımına dayanır ve “adaletsizlik algısıyla başa çıkma ve davranış” zincirinin tüketici refahını nasıl aşındırdığını gösterir. Beklenen bilimsel katkı, dağınık kanıtları bütüncül bir modelde birleştirerek kategori ve kanal farklılıklarını açıklamak, fiyat şeffaflığı ve eşdeğerlik bilgilendirmesi gibi tasarım ilkelerine dayalı daha eşitlikçi bir tüketim modeli önermektir. Proje, söz konusu boşluğu doldurarak daha eşitlikçi bir tüketim yapısına ulaşmak için müdahale önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir.

Yöntem sıralı karma tasarımdır: önce nicel, ardından nitel aşama yürütülecektir. Nicel fazda çevrim içi panelden kota kontrollü örnekleme ile en az beş yüz katılımcı hedeflenir; pilotta en az yüz katılımcı ile ölçek rafinasyonu yapılır. Ölçümler çok maddeli Likert ölçekleriyle toplanacak; güvenirlik ve geçerlik eşikleri karşılandıktan sonra PLS-SEM ile yapısal yollar ve aracılık etkileri değerlendirilecek, öngörü performansı PLSpredict ile raporlanacaktır. Nitel fazda amaçlı ve maksimum çeşitlilik örneklemesiyle en az on iki derinlemesine görüşme yürütülecek, tematik analiz kod kitabı yaklaşımıyla yapılacak, kodlayıcılar arası uyum hedeflenecektir. Her iki fazda da bilgilendirilmiş onam, anonimleştirme ve veri güvenliği ilkeleri gözetilecektir.

Proje yönetimi 2026 Nisan ile Ağustos arasında anket geliştirme, pilot, ana veri toplama ve nicel analiz; 2026 Eylül ile 2026 Kasım arasında nitel veri toplama, analiz ve nicel–nitel bütünleştirme adımlarını kapsar. Başarı ölçütleri içerik geçerliği, hedef örneklem büyüklüklerinin tutturulması ve kabul edilebilir uyum ile kestirim göstergeleridir. Riskler arasında düşük yanıt oranı, veri kalitesi ve ölçüm geçerliği sorunları, ortak yöntem yanlılığı, doygunluğa ulaşılamaması, kodlayıcı uyumunun düşük kalması, zaman planı sapmaları, teknik arızalar ve dışsal şoklar yer alır; bunlara karşı örneklem çerçevesini genişletme, teşvikleri artırma, dikkat kontrolleri, yöntemsel kontroller, esnek doygunluk stratejisi, kod kitabı revizyonu, takvim tamponları, yedekleme ve çevrim içi saha planları öngörülmüştür.

Yaygın etki kapsamında Eylül 2026 ve Aralık 2026 çağrılarına iki uluslararası bildiri gönderimi, ayrıca Ocak 2027’ye kadar bir uluslararası alan endeksli makale hedeflenmektedir. Bulgular, marka ve platformlar için fiyat eşdeğerliğini görünür kılan tasarım ilkeleri ve düzenleyiciler için uygulanabilir politika önerileri üretir; tüketici refahını, adalet tatminini ve karar kalitesini artırmaya yönelik araçlar sunar. Proje, yeni araştırma başvurularına zemin oluşturarak farklı sektör ve örneklemlere yaygınlaştırılabilir bir yol haritası sağlar.

Toplumsal açıdan çalışma, cinsiyete bağlı fiyat farklarının tüketici refahını nasıl etkilediğini görünür kılarak farkındalık oluşturacak; tüketici hakları ve politika geliştirme süreçlerine katkı sunacaktır. Çalışmanın yenilikçi yönü, Pink Tax’i yalnızca ekonomik bir fark olarak değil; adalet algısı, stres, başa çıkma stratejileri ve davranışsal sonuçlarla birlikte bütüncül bir şekilde ele almasıdır.