Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Makine Fakültesi, Endüstri Müh.Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Fuat Güneri
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Küreselleşen dünyada ülkeler, teknoloji üreten ve teknoloji kullanan olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. Batı hızla teknoloji yoğun sektörlere kayarken, emek yoğun sektörlerin
katma değeri hızla düşmektedir. Geleceğin sektörleri olarak bilgi teknolojisi, elektronik,
iletişim, biyoteknoloji, süper iletkenler, yeni malzemeler, yazılım ve robot-otomasyon
teknolojisi gösterilmektedir.
Teknoloji sadece firmaların ve sektörlerin rekabet üstünlükleri için değil aynı zamanda
ülkelerin verimlilikleri açısından da yaşamsal bir öneme sahiptir ve yarattığı etkiler
bakımından gelişmişlik ya da gelişmemişlik düzeylerinde belirleyici rol oynamaktadır.
Ayrıca ekonominin önemli aktörleri olan küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ),
genellikle fiziksel ve finansal kısıtlamalardan dolayı limitli kaynaklara sahip olmaktadır.
Bu nedenle, uygun teknolojilerin, en uygun yöntemlerle ve en uygun zamanda temin
edilip en yaygın şekilde kullanılması, sadece firma stratejileri ile değil ulusal politika ve
önceliklerle de belirlenir. Tez kapsamında işletmelerin teknoloji yetkinliklerinin
belirlenmesine yönelik stratejik bir karar destek sistemi geliştirilmekte olup öncelikli
alanlar olarak değerlendirilebilecek sektörlerde bu modelin ortaya koyduğu başarılı
metodolojik yaklaşım ile ülkemizde teknoloji yetkinlik analizi konusundaki eksikliğin
giderilmesine yönelik önemli bir adım atılmaktadır. Ülkemizde faaliyet gösteren küçük
ve orta büyüklükte işletmelerin verimliliklerini artırmak için, faaliyet gösterdiği sektör
durumuna ve/veya stratejik planlarına göre teknoloji yatırım projelerini bir sistematik
değerlendirme sonrasında hayata geçirme veya erteleme şeklinde karar almalarını
kolaylaştıran çalışmamız, ülkemizde bu alanda destekleyici faaliyetler gerçekleştiren
politika belirleyicilere ve kamu kurumlarına katkı sağlayan bir kılavuz niteliğindedir.
xxi
Şirketler teknolojinin büyüme ve gelişme için bir sürücü niteliğinde olabileceğinin
farkındadırlar, birçok yönetici stratejik iş amaçlarını desteklemek için teknolojiyi
konuşlandırabileceğinden haberdardır. Farklı alternatifler arasından en uygun teknolojiyi
belirlemek, seçmek ve gerçekleştirmek; bir değer oluşturma ve rekabetçi avantaj etrafında
ciddi bir karar verme sürecini başlatmaktadır. Sektörel bazda teknoloji transferi yaparken
uluslararası ortaklar ile yeni pazarlara erişme stratejisi ile teknoloji yönetiminde
uzmanlaşmak gerekmektedir. Bu çalışmada geliştirilen model ile ülkemizde özellikle
KOBİ veya şahıs şirketlerinin teknoloji yatırım projesi başlatma kararlarını verirken
zorlandıkları değerlendirme sürecine yönelik bir karar destek mekanizması
oluşturulmaktadır.
Çalışma kapsamında ortaya konulan stratejik karar destek mekanizması sayesinde
yenilikçi yatırımcılar, uygun pazar pozisyonunu elde edebilir ve pazardaki rekabetçilerin
taklidinden evvel kıt kaynaklarını belirli yatırımlara bağlayarak üstün finansal
performans elde edebilirler. Bu nedenle proje değerlendirmenin; proje seçimi veya daha
yeni bir karar ya da eylem üzerinde derin bir etkisi vardır. Teknoloji yetkinlik
değerlendirmesi ve yatırım projelerini ele almak için önerdiğimiz metodolojik yaklaşım
teknoloji yönetimi alanındaki çok kriterli karar verme problemlerine çözüm sunan
destekleyici bir nitelik taşımaktadır.
Bu tez çalışmasında, imalat sektöründeki KOBİ’lerin teknoloji yetkinliklerini analiz
etmek için; süreç yönetimi, ürün rekabetçiliği, bilgi ve iletişim teknolojileri, pazar
stratejileri, inovasyon ve girişimcilik, araştırma-geliştirme boyutları dikkate alınarak bir
değerlendirme çerçevesi önerilmektedir. Çalışmamızda işletmelerin teknoloji yetkinlik
değerlendirmesi için kullanılan stratejik yaklaşımlar, çok kriterli karar verme yöntemleri
ile uyumlu olarak modellenmiş olup uluslararası çalışmalar göz önünde bulundurularak
geliştirilmiştir. Uzman değerlendirmesi ve literatür araştırması sonucunda elde edilen
performans değerlendirme modeli, altı ana boyut, karar kriterleri ve ilişkili anket verileri
dikkate alınarak yapılandırılmıştır. Geliştirilen metodoloji ile ilgili anketler, çalışmanın
uygulama sahası için belirlenmiş olan KOBİ’lere uygulanarak teknoloji yetkinlik analizi
yapılmıştır. KOBİ’ler, teknoloji yetkinliklerinin, yeteneklerinin ve alt yapılarının
değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş olan bu model kullanılarak teste tabi
tutulmaktadır.
Bu çalışmada teknoloji yetkinlik analizi için kullanılan değerlendirme yaklaşımlarından
biri olan kümeleme analizi sonuçlarına göre, performansı üst düzey olarak belirlenmiş
olan işletmeler, genellikle farklı kümeleme analizi (3,4 ve 5’li kümeleme) sonuçlarına
göre de yüksek performans gösteren kümelerde yer almışlardır. Çok kriterli karar verme
metotları ile elde edilen firma teknoloji yetkinlik sıralamaları da teknoloji yetkinlik
sonuçlarını destekler niteliktedir. Teknoloji yetkinlik değerlendirmesine göre işletme
performansları sırasıyla mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmelere doğru artmaktadır.
Modeldeki en önemli ilk üç boyut; araştırma ve geliştirme (Ar-Ge), bilgi ve iletişim
teknolojileri (BİT), inovosyon ve girişimcilik olarak belirlenmiştir. Geliştirilen teknoloji
yetkinlik modeli ile işletmelerin daha hızlı ve açıklanabilir kriterlere bağlı olarak
değerlendirilmesi mümkün hale gelmiştir.