Cazda Kültürler ve Türler Arası Etkileşimlerin Esinlenme, Soyutlanma ve Özümseme Kavramları Üzerinden Analizi: Dünyadan1950 sonrası ve Günümüz Türkiye'sinden Örnekler Üzerinden Bir Çözümleme.
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konservatuvar Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Evrim Demirel
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu tez, caz müzisyenlerinin özgün müzikal kimliklerini oluşturma süreçlerinde kültürler ve türler arası etkileşimlerin rolünü incelemektedir. Çalışmanın amacı, caz müzisyenlerinin farklı kültürel ve müzikal kaynaklardan nasıl beslendiklerini, bu etkileri hangi estetik ve teknik stratejilerle dönüştürdüklerini ve sonuçta nasıl özgün kimlikler geliştirdiklerini ortaya koymaktır. Tez, 1950 sonrasından günümüze uzanan dönemde hem dünyadan hem de Türkiye’den caz müzisyenlerini kapsamakta; müzikal üretimlerin kültürel arka planını, tarihsel koşullarını ve biçimsel özelliklerini bir arada değerlendirmektedir. Araştırmada, müzisyenlerin eserleri form, armoni, melodi, ritim ve icra biçimi açısından analiz edilmiş; yerel müzik unsurları ve türler arası geçişler, “esinlenme”, “soyutlama” ve “özümseme” başlıkları altında tanımlanan üç yaratıcı yöntem çerçevesinde incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde, caz tarihinde kültürler arası etkileşimin ortaya çıkışına zemin hazırlayan tarihsel, toplumsal ve kültürel dinamikler ele alınmıştır. Göç, sömürgecilik, diaspora ve kentleşme gibi olguların cazın doğuşu ve gelişimi üzerindeki etkileri açıklanmış; bu süreçlerin müzikal kimliğin oluşumuna katkıları tartışılmıştır. İkinci bölüm, araştırmanın kuramsal arka planını oluşturmaktadır. Bu bölümde, kültürler arası müzik etkileşimlerine ilişkin literatür incelenmiş, melezleşme ve kimlik kavramları bağlamında çeşitli kuramcıların yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Üç temel yöntem olarak belirlenen esinlenme, soyutlama ve özümseme kavramları, müzisyenlerin kültürel malzemeyle kurdukları ilişki biçimlerini açıklamak amacıyla özgün bir sınıflandırma olarak sunulmuştur. Üçüncü bölümde, dünyadan caz müzisyenlerinin seçili eserleri analiz edilmiştir. Bu analizlerde, müzisyenlerin farklı müzik geleneklerinden nasıl beslendikleri, teknolojik yenilikleri (elektronik enstrümanlar, efektler, kayıt teknikleri) iii kimlik inşasında nasıl kullandıkları değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise, Türkiye’deki caz müzisyenlerinin yerel müzik unsurlarını cazın armonik ve ritmik yapısıyla nasıl birleştirdikleri incelenmiştir. Türk müziği makam ve usûl yapılarının caz estetiğine nasıl aktarıldığı, bestecilik ve icra stratejileri üzerinden örneklerle açıklanmıştır. Sonuç bölümünde, elde edilen bulgular bir araya getirilerek caz müzisyenlerinin kültürel etkileşimleri yalnızca alıntı veya biçimsel benzeşim düzeyinde bırakmayıp, onları kendi müzikal dillerinin temel bileşenlerine dönüştürdükleri ortaya konulmuştur. Müzikal kimliğin durağan değil, etkileşimlerle şekillenen dinamik bir yapı olduğu vurgulanmış; cazın tarihsel olarak taşıdığı çokkültürlü karakterin, çağdaş müzisyenler tarafından bireysel bir ifade alanına dönüştürüldüğü gösterilmiştir. Bu yönüyle çalışma, kültürel çeşitliliğe açık, yaratıcı ve kişisel bir müzikal söylem geliştirmek isteyen sanatçılara yöntemsel ve estetik bir referans sunmayı amaçlamaktadır.