BÜYÜK VERİ ANALİTİĞİ YETENEĞİ VE FİRMA PERFORMANSI İLİŞKİSİ: STRATEJİK ÇEVİKLİK VE İŞ MODELİ İNOVASYONUNUN ARACI ROLÜ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme, Türkiye

Tez Danışmanı: Cemal Zehir

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Son dönemde çok çeşitli ve farklı kaynaklardan büyük miktarda veriyi hızlı bir şekilde elde etme olanağı sunan büyük veri analitiği (BVA) teknolojileri işletmelere yeni fırsatlar ve bakış açıları kazandırmıştır. BVA yeteneği, bir firmanın büyük veriye özgü kaynaklarını bir araya getirme, entegre etme ve dağıtma yeteneği olarak tanımlanır. Bilgi temelli bir dinamik yetenek olarak BVA yeteneği, büyük veri ortamında sürdürülebilir rekabet avantajı sağlayan önemli bir örgütsel yetenektir. Araştırmalar BVA yeteneği ile firma performansı arasında olumlu bir ilişki olduğunu belirtse de bu ilişkinin nasıl ve hangi mekanizmalarla gerçekleştiği net değildir. Buna mukabil değişken çevre koşullarında stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonu firmalara dış çevre bilgisini performans çıktısına dönüştürme potansiyeli sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı Bilgi Temelli Dinamik Yetenekler Görüşü bağlamında BVA yeteneği ile firma performansı arasındaki ilişkide stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonunun aracı rolünü araştırmaktır. Bu amaçla Türkiye’de faaliyet gösteren 252 KOBİ ve büyük ölçekli firmayı kapsayacak şekilde kesitsel bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Ölçüm araçlarının geçerlik ve güvenilirlik analizleri yapısal eşitlik modellemesi tekniği ile analiz edildikten sonra hipotez testleri uygun prosedürlere dayanacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre BVA yeteneği ile firma performansı arasında doğrudan bir ilişki çıkmayıp stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonu aracılığıyla dolaylı bir etki gözlenmiştir. Ayrıca BVA yeteneği ile firma performansı, stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonu arasındaki ilişkilerde firma büyüklüğü ve firma yaşının düzenleyici rolünün varlığı da araştırılmıştır. Son olarak kavramsal çıkarımlar ve ampirik bulgular ışığında BVA’nin ve iş modeli inovasyonunun değer zinciri modelleri entegre edilerek yeni bir değer zinciri modeli önerilmiştir. Araştırma sonunda teorisyenlere ve uygulamacılara yönelik önerilerde bulunulmuş olup firmaların BVA’nın potansiyelini değerlendirebilmeleri açısından neler yapabilecekleri tartışılmıştır.