Edebiyat Etiği


Creative Commons License

Taşdelen V.

Kitaba Çağrı, Boz, D., Editör, Kahramanmaraş Belediyesi, Ankara, ss.225-236, 2012

  • Basım Tarihi: 2012
  • Yayınevi: Kahramanmaraş Belediyesi
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.225-236
  • Editörler: Boz, D., Editör

Özet

Edebiyat ürünü, genel anlamda, kişinin bilgi devşirdiği bir kaynak olarak görülmez. Ondan edinilen, alışıldık anlamıyla “bilimsel bilgi” değildir, ancak daha önemli bir şeydir: Edebiyat ürününde insanların davranış ve yaşantı biçimleri, karakterleri, huy ve mizaçları, bütün bunları kapsayacak şekilde bir tür “varoluş bilgisi” ile karşılaşırız. İnsan dünyası, bu bilgi içinde yeniden ifade bulur, yeniden kurulur. Edebiyat ürünleri, bütün sanat eserleri, bir bakıma iyinin ve kötünün, güzelin ve çirkinin dengesinden oluşur. Bu denge, etik bir dikkatle kurulmadığı, insanın iç dünyası, etik bir filtre ile korunma altına alınmadığı takdirde, edebiyat eseri marazi bir ruh halinin taşıyıcısı haline gelebilir.

İşte bu yazıda, genel anlamda yazma işinin, özel anlamda edebiyatın ve sanatın ahlaksal bir etkinlik olduğu görüşü dillendirilmeye çalışılacaktır. Edebiyatın ruhundaki etik öz o denli yoğundur ki, onun temelde etik bir çalışma olduğu bile söylenebilir. Bunun gerekçesi yalnız “edep”le olan etimolojik ilgisinde bulunmaz, aynı zamanda insan davranışları, insan yaşantıları üzerine çözümleyici ve betimleyici bir tarz olmasında da bulunur. İnsan dünyası, özde etik bir dünyadır. Kendi varlığını, bu dünyayı ifade etme görevliyle gerekçelendiren edebiyatın da bu etik dünyanın kurallarına tabi olması, bu etik dünyadan etkilenmesi ve onun değerleriyle ilişki içinde olması kaçınılmazdır. İnsanın varoluş gerçekliği, her zaman ahlaksal bir değer taşır. Etik de bunu sorgular. Edebiyat etiği de, edebiyat eserinde sergilenen, ortaya konan yaşam dünyasının, edebiyat eserinde ifade bulan insan dünyasının etik içerimleri ve imaları üzerinde felsefi bir sorgulama olacaktır. Bu makalede, edebiyat etiğinin ne olduğu, ne olabileceği konusu üzerinde durulacak, edebiyat etiği kavramı, kendini ortaya çıkaran gerekçelerle birlikte ele alınacaktır.