Fatma Ana Eli Bitkisinin Biyokimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi ve Bitki Patojenlerine Karşı Antifungal Etkilerinin Moleküler Düzeyde İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE AYDIN
Danışman: Sevgi Maraklı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çöl bitkileri, zorlu çevresel koşullara adaptasyon gösterirler ve sekonder metabolitler açısından zengindirler. Çalışmanın amacı, çöl bitkilerinden biri olan A. hierochuntica bitkisinden elde edilen ekstraktın biyokimyasal içeriğinin ve antioksidan kapasitesinin belirlenmesi, in vitro antifungal etkinliğinin ve ilişkili genlerin anlatımlarının analiz edilmesidir. Bitki ekstraktı, %50 izopropanol çözücü sistemi kullanılarak maserasyon yöntemiyle elde edilmiştir (verim %3.7). Total fenolik içerik, Folin-Ciocalteu yöntemi ile belirlenmiştir (92.80 mg GAE/g). Total flavonoid içerik, AlCl₃ yöntemiyle saptanmıştır (7.44 mg KE/g). Sonuçlar, konsantrasyona bağlı olarak anlamlı biçimde artmıştır (p<0.0001). HPLC analizlerinde toplam 11 sekonder metabolit belirlenmiştir. Ekstraktta en fazla kafeik asit, polidatin ve kuersetinin olduğu görülmüştür. Ekstraktın DPPH için IC50 değeri, 3.329 mg/mL ve ABTS için IC50 değeri, 2.447 mg/mL olarak belirlenmiştir. Ekstraktın antifungal etkinliği Fusarium graminearum ve Fusarium culmorum üzerinde gıda zehirleme yöntemiyle incelenmiş, pozitif kontrol olarak Talendo kullanılmıştır. F. graminearum'da ekstraktın ve Talendo'nun MİK değerleri sırasıyla 1,960 mg/mL ve 0.365 0.006 mg/mL; F. culmorum'da ise 2.444 mg/mL ve 0.455 mg/mL olarak belirlenmiştir. Her iki patojende de konsantrasyona bağlı anlamlı inhibisyon gözlenmiştir (p<0.0001). Stres yanıtı (hog1, mst20), otofaji (atg5), gelişim ve morfogenez (stuA) ile oksidatif stres (CAT) ile ilişkili genlerin anlatımı qRT-PCR ile analiz edilmiştir. Kontrolle kıyaslandığında; CAT anlatımı ekstrakt uygulamasının yapıldığı F. graminearum kültürlerinde 13 kat, Talendo uygulamasının yapıldığı kültürlerde ise 16 kat artmıştır. hog1 anlatımı, ekstrakt uygulamasının yapıldığı F. graminearum kültürlerinde 3.7 kat, Talendo uygulamasının yapıldığı kültürlerde ise 6.3 kat artmıştır. mst20 anlatımı, ekstrakt uygulamasının yapıldığı F. graminearum kültürlerinde 4.8 kat, Talendo uygulamasının yapıldığı kültürlerde ise 3.8 kat artmıştır. F. culmorum'da bu genin anlatımının 2.3 kat arttığı, Talendo uygulamasının yapıldığı kültürlerde ise azaldığı belirlenmiştir. atg5 ve stuA genlerinin anlatımları incelendiğinde her iki fungusta da farklı sonuçlar elde edilmiştir (p<0.0001). Elde edilen bulgular, A. hierochuntica ekstraktının tarım ve bitki koruma uygulamalarında doğal, çevre dostu ve alternatif bir antifungal ajan olarak değerlendirilme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır.