Tek hatlı demiryollarında çatışma çözümlerinin gecikme odaklı istatistiksel analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İREM OLGAY ŞENKARDEŞ

Danışman: İsmail Şahin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Geçmişten günümüze ulaştırma sorunlarının çözümü için dünyanın birçok ülkesinde raylı sistemlerden yararlanılmaktadır. Ülkemizdeki demiryolu ağının önemli bir bölümü tek hatlı olup bu hatlarda planlı tren işletmeciliği yapılmaktadır. Tek hatlı demiryollarında aynı ve zıt yönde işletilen trenler aynı hattı paylaşırlar. Karşılaşma veya öne geçme durumlarında bu trenler birbirine sadece kısıtlı hat bölümlerinde yol verebilme imkanına sahiptirler. Bu işletim özelliği nedeniyle, hatların verimli kullanımı için tren hareketlerindeki gecikme ve çatışma durumlarının kontrol altında tutulması gerekmektedir. Bu gereklilikten yola çıkarak araştırmamızda, İstanbul-Ankara demiryolu hattının tek hatlı Arifiye-İnönü kesiminde gerçekleşen tren çatışmaları incelenmiştir. Araştırmada, bu hatta iki yönde hizmet veren yolcu ve yük trenlerinin 00:00-23:59 saatleri arasında gerçekleşen 60 günlük seyirlerinden elde edilen veriler kullanılmıştır. Gerçekleşen ve planlanan tren hareketlerine ait veriler dijital ortama aktarılmış, gerçekleşen çatışmaların planlanan çizelgeye (orere) ne kadar uydukları incelenmiştir. Excel programı yardımıyla istatistiksel analizler yapılmış, elde edilen sonuçlar tablo ve grafikler yardımıyla görsel olarak sunulmuştur. Trenler önceliklerine göre gruplandırılmıştır. Çatışma kesiminden önceki istasyona gecikmeyle varan bir trenin, çatışma kesiminden sonraki istasyondan kalkış gecikmesi ve olasılığı Markov zincirleri ve doğrusal regresyon modelleri kullanılarak tahmin edilmiştir. Çalışmada ele alınan yöntemler, tek hatlı demiryollarında çatışmaların planlanması, gecikmelerin analizi, trenlerin istasyonlara varış-kalkış zamanlarının tahmin edilmesi, çizelgeye bağlılığın ölçülmesi, gecikme aktarımı ve telafisinin takip edilmesi gibi çeşitli değerlendirmeler ve tahminler yapmaya olanak tanımaktadır.