Bitlis kentindeki Ribat Han ve kervansaraylar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİLİZ BAŞBAYDAR BELLİ
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez kapsamında Bitlis kentinin üzerinde yer aldığı tarihi kervan yolları üzerinde inşa edilmiş; yıkılarak ortadan kalkan, günümüze ulaşan ve literatür çalışmasında varlıkları tespit edilen ribat, han ve kervansaray yapıları incelenmiştir. Yedi bölümden oluşan çalışmanın giriş olan birinci bölümünde; çalışmanın amacı, literatür özeti ve hipotez aktarılmıştır. İkinci bölümde Bitlis kent tarihi ile kentin mimari dokusunu oluşturan yapılar incelenmiştir. Kent sınırları dahilinde yer alan mimari eserler, konum özelliklerine göre incelenmiş, yapılar türlerine göre ayrılmışlardır. Üçüncü bölümde ribat, han ve kervansaray terimleri hakkında gerçekleştirilen yorumlara yer verildikten sonra Anadolu'nun tarihi ticaret yolları üzerinde yer alan ribat, han ve kervansaray mimarisi ile Bitlis'in üzerinde yer alan tarihi yolları incelenmiştir. Dördüncü ve çalışmanın ana konusunu oluşturan Katalog bölümünde; günümüze ulaşan ve ulaşamayan ribat, han ve kervansaraylar konum özellikleri, plan özellikleri, malzeme kullanımı ile cephe ve bezeme özellikleri açılarından değerlendirilmişlerdir. Bu bölümde ayrıca, literatür çalışmasında ulaşılan, kesin olmamakla birlikte han yapısı olarak değerlendirilebileceği düşünülen yapıların tespiti gerçekleştirilmiştir. Edinilen veriler, bölüm sonunda oluşturulan bir tablo içerisinde açıklanmıştır. Beşinci bölüm, katalog bölümünde detaylıca aktarılan yapılara ilişkin verilerden edinilen sonuçların yapıların konumu, plan özellikleri ile cephe ve bezeme düzenleri başlıkları altında değerlendirilmesini kapsamaktadır. Bu şekilde Bitlis ribat, han ve kervansaray yapılarında tespit edilen benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmuştur. Anadolu'daki diğer ribat, han ve kervansaray yapıları ile Bitlis yapılarının karşılaştırıldığı altıncı bölümden sonra değerlendirme ve sonuç bölümü ile çalışma tamamlanmıştır. Çalışmada, Bitlis'in ribat, han ve kervansaray yapılarının bölgede şekillenen kervan yolları üzerinde yer aldığı ve yapı sayısının günümüzde bilinenden farklı olduğu anlaşılmış, yapılarda kullanılan taş malzemenin özellikleri, yapıların plan özellikleri ve yapılarda tercih edilen bezeme anlayışı uygulamasının ortaya çıkarılması sağlanmıştır. Bu sayede, Bitlis kent mimarisi literatüründe önceki çalışmalarda kapsamlı bir çalışmaya konu olmayan ribat, han ve kervansaray yapılarının kent mimarisi hafızasında yer almasına katkı sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Bitlis, mimari, ribat, han, kervansaray