Bağlama çalgısının profesyonel icra performansına yönelik 1980 yılından günümüze geçirdiği fiziksel değişimler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SAHNE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMİT BAYKARA
Danışman: Emine Ceylan Ünal Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, bağlama çalgısının 1980 yılından itibaren geçirdiği fiziksel değişimleri, profesyonel icra performansına etkileri açısından değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma kapsamında, bağlama yapım sürecinde kullanılan malzemelerin, yapım tekniklerinin ve teknolojik donanımların zaman içerisindeki dönüşümü analiz edilmiştir. Ayrıca çalgı yapımcılarının ve icracılarının bu dönüşüme katkıları, bireysel deneyimleri ve çalgıya yönelik teknik talepleri nitel araştırma yöntemleriyle incelenmiştir. Araştırmanın veri kaynağını İstanbul'da mesleği sürdüren beş bağlama yapımcısı ve yedi profesyonel bağlama icracısı oluşturmaktadır. Alan araştırmasında, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve gözlemlerden elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; değişim süreci 1980'li yıllardan 2020'li yıllara kadar on yıllık periyotlar halinde incelenmiştir. Araştırma altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi, sınırlılıkları ve araştırma soruları ortaya konmuştur. İkinci bölümde; nitel araştırma yöntemi, örneklem yapısı ve veri toplama teknikleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; bağlamanın fiziksel gelişimi tekne, kapak, sap ve diğer yapı elemanları üzerinden detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde; bağlamanın tarihsel kökeni, icra alanları ve biçimsel çeşitliliği gibi kültürel yönleri ele alınmıştır. Beşinci bölümde; alandan elde edilen bulgular değerlendirilerek, konservatuvarların etkisi, mesleki kimlik oluşumu, yapımda bireysel yöntemler, icracı talepleri ve 1980'den günümüze on yıllık periyotlar hâlinde çalgıda meydana gelen değişimler analiz edilmiştir. Altıncı ve son bölümde ise; tüm veriler ışığında ulaşılan sonuçlar sistematik biçimde özetlenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, bağlama çalgısında meydana gelen değişimlerin, yalnızca teknik ve estetik tercihlerden değil; aynı zamanda sosyo-kültürel etkenlerden, akademik yapım eğitimi süreçlerinden ve teknolojik gelişmelerden de etkilendiği ortaya konmuştur. Özellikle konservatuvarların çalgı yapımı eğitimi vermeye başlaması, yapım süreçlerinde belirli bir standartlaşma sağlamış; icracıların talepleri ise ergonomi, ses verimliliği ve estetik bağlamında belirleyici olmuştur. Bu bağlamda, çalgı üzerindeki değişimler bütüncül bir perspektifle ele alınarak, bağlamanın günümüzdeki fiziksel formuna ulaşmasında etkili olan faktörler detaylı biçimde değerlendirilmiştir.