Kale Yapılarının Arkeoloji Müzesi Olarak Kullanılması; Bodrum, Çeşme ve Marmaris Kaleleri Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Seda Özçetin
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yasemen ÖZER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kaleler yapıldıkları dönemde, askeri ve ticari olarak stratejik bir yeri korumanın yanı sıra, güvenliği sağlamak ve askeri gücü barındırmak amacıyla kullanılmış savunma yapılarıdır. Mimari şekillenişinlerinde doğal çevrenin rolü büyüktür. Kara veya suyla ilişkili konumlanan kalelerin, topografyadan azami ölçüde yararlanarak savunma oluşturabilmesi ve yaşamsal ihtiyaçları için su kaynaklarına ulaşılabilirlik, yerleşim yeri seçimlerinde öncelikli ölçüttür. Bu bakımdan her kale özgün bir mimariye sahiptir. Kent merkezleri, çoğunlukla kalelerin etrafında gelişmiş, bu bakımdan bulundukları yerler zaman ilerlese dahi değerlerini hep korumuştur. Mimari oluşumlarını, savunma stratejileri ve silah teknolojileri yönlendirmiştir. İlerleyen savaş teknolojilerine ayak uydurmak adına kaleler, zaman zaman dönüşüme girmişlerse de, XIX. yy'da birincil amaçları olan savunma eylemine cevap veremez olmuşlar; sonucunda da özgün kullanımlarını yitirmişlerdir. Yapılış amaçları sebebiyle savaşlarda öncelikli hedef olmaları, doğal afetler ve zamanın getirdiği kullanım dışılık, zarar görmelerine, hatta yok olmalarına neden olmuştur. Tarihi ve mimari değerlerinin koruyabilmeleri ve günlük hayata yeniden dahil olabilmeleri amacıyla kalelere, farklı kullanımlar verilmiştir. Yurt dışında ve Türkiye'deki mevcut kale kullanımlarını incelediğimizde, yurt dışında kalelerin, belediye binası, eğitim yapısı, hostel, otel, otel müze, özel mülkiyet, müze, açık hava müzesi, çoklu kullanım, milli park ve rekreasyon alanı gibi amaçlarla kullanılırken; Türkiye'de ise kaleler, anıtsal yapı niteliğinde koruma altına alınarak, müze, açık hava müzesi ve rekreasyon alanı olarak değerlendirilmiş, onarım görmeyen birçok kale de harabe durumunda bırakılmıştır. Müze olan kaleler, özel işlevli müze veya arkeoloji müzesi olarak kullanılmaktadır. Çalışmada, arkeoloji müzesi işlevi verilen Bodrum, Çeşme ve Marmaris Kaleleri seçilerek, kent içerisindeki konumları, tarihsel süreçte kentteki rolleri ve çevre yapılarla kurdukları ilişkileri incelenmiştir. Kalelerin arkeoloji müzesi olarak dönüşümüne neden olan etkenler, yeniden işlevlendirme sonrası mekânların dönüşümü ve bununla birlikte ortaya çıkan problemler, kalelerde yapılan saha çalışmaları ve Koruma Kurullarına ait arşivlerde yapılan araştırmalar doğrultusunda tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda kalelere verilen arkeoloji müzesi işlevinin, kale mimarisine uygunluğu değerlendirilmiştir.