Akıllı Şehir Endeks Modelinin Kurgulanması ve Uygulanabilirliğinin İrdelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH KAFALI
Danışman: Fatih Gülgen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde birçok şehir değişen ihtiyaç ve beklentilerin artması ile karşılaştığı sorunlara çözüm bulmak, vatandaşları için daha yaşanılabilir, yaşadıkları çevre için daha sürdürülebilir ve insan hayatını kolaylaştırmak için Akıllı Şehir tartışmalarına ilgi duymakta ve Akıllı Şehir kapsamı içerisinde çalışmalar yürütmektedir. Bu tartışmalar çok yeni ve somut olmamakla birlikte, her şehir kendi ihtiyaçları doğrultusunda Akıllı Şehir çalışmalarına yönelmeye başlamıştır. Akıllı Şehirler konusunda gelişen yöntem ve tekniklerin izlendiği araştırma kurumları bu yönelişi şehirlerin Akıllı Şehir olma yolunda nasıl bir seviyede olduklarını tespit amacıyla şehir endeksleri veya kıyaslama raporları yayınlamaktadır. Yayınlanan endeks ve kıyaslama raporları, hem birbirinden farklı fonksiyonel alan ve göstergeleri kullanmakta hem de farklı yöntemler ile hesaplamalar yapmaktadır. Bu çalışma ile endeks oluşturmada fonksiyonel alan ve göstergelerin belirlenip, hesaplama yöntemlerinde yapılan çalışmaların analiz edilmesi ve ortak bir dil geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, endeks hesaplama sürecinde kullanılacak adımların bir taksonomi içinde sıralanmasıyla başlamıştır. Her bir aşama için toplanacak veriler ve kaynakları açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Akıllı şehir endeksleri olarak mevcutta kullanılan, farklı sektörel uygulama alanlarına değinen ve özel alanlara odaklanan farklı endeksler uluslararası standartlar bu çalışmada referans olarak kullanılmıştır. Kaynak çalışmalardan elde edilen gösterge setleri filtrelenerek çalışmada kullanılacak temel göstergelere karar verilmiştir. Ele alınan şehirler için gösterge değerleri veri kaynaklarından çıkarılarak endeks puanları hesaplanmış ve şehirlerin karşılaştırılması yapılarak analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında 9 fonksiyonel alan belirlenerek, bu alanların etki katsayıları ilgili uzmanların ortak görüşleri sonucunda belirlenmiştir. Gösterge katsayılarının belirlenmesinde başvurulan uzman görüşleri Karar Destek Aracı yaklaşımları kullanılarak değerlendirilmiştir. Tasarlanan bu endeks kullanılarak dünyanın önde gelen şehirleri sıralanarak ülkemizin en önde gelen metropolü İstanbul'un bunlar arasındaki yeri tespit edilmiştir. Endeks çalışmasında yer alan her fonksiyonel alan ve altında yer alan göstergelerin kapsam içerinde aynı katsayıya sahip olması ile farklı katsayı değerine sahip olmasının şehirlerin endeks içerisindeki puan ve yerini yüksek düzeyli etkilediği görülmektedir. Uzman görüşüne başvuran katsayı hesaplama yöntemlerinin şehirlerin endeks sıralamasındaki yerini ve puanını daha gerçeğe yakın temsil ettiğini söylemek mümkündür. Bu yöntemler içerisinde ise kendi içerisindeki tutarlık katsayısı ile ilgili uzmanların kararlarındaki doğrulaması ile En İyi En Kötü Yöntemi (BWM)'nin endeks çalışmaları kapsamında en tutarlılık gösteren yöntemdir. Çalışma sonucunda, Akıllı Şehir sistemlerinin oluşturulma süreçlerinde endeks oluşturmanın önemi ortaya konmuştur.