Türk tiyatrosunda Reşit Asım Baran (Hayatı, sanatı)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ENGİN KEFLİOĞLU

Danışman: Didem Ardalı Büyükarman

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Reşit Asım Baran, 1910 yılında doğmuş, 1963 yılında vefat etmiştir. Elli üç yıl süren kısa yaşam serüveninde Baran, Türk Tiyatro tarihine adını yazdırmayı başarmıştır. İstanbul Şehir Tiyatrolarının komedi kısmının emektar aktörlerinden olan Baran, Türk tiyatrosuna oyuncu, uyarlama ve çeviri eser müellifi, rejisör ve suflör olarak; Türk tiyatro matbuatına da genel yayın yönetmeni ve yazar olarak hizmet etmiştir. Erken yaşta vefatı sonrası adı unutulmuştur. İstanbul Şehir Tiyatrolarına girdiği 1935 yılından vefat ettiği 1963 yılına kadar Baran 132 piyeste rol almış, İŞT'de altı eseri temsil olunmuş, sekiz eseri de değişik tiyatro topluluklarında temsil edilmiştir. Türk tiyatrosunu ilgilendiren konularda makaleler kaleme almıştır. Türk Tiyatrosu dergisinin Mayıs-1953, Ekim-1954, Kasım-1954 tarihli sayılarında Yazı İşleri Müdürlüğü görevinde bulunmuştur. Ayrıca Baran, üç roman çevirisi yapmış, 12 sinema filminde rol almış, TRT İstanbul Radyosuna skeç yazarlığı ve radyo oyunculuğu alanlarında da hizmet etmiştir. Türk tiyatrosuna kazandırdığı Madam Agavni ve Arap Bacı tiplemeleri ile ününü daha da pekiştirmiş, İstanbul radyosunda dizi olarak başlayan Uğurlugiller Ailesi'nin yıllar sonra 1990'da TRT'de dizi film olarak çekilmesinin unutulan değeri olmuştur. Çalışmamızın ana gayesini Türk temaşa sanatının unutulan bu değerinin hatırlatılması ve yaptıklarının gün ışığına çıkarılması oluşturmuştur. Bu bağlamda modern Türk tiyatromuzun da tarihine değinilmesi çalışmamızın bölümlerinden birini oluşturmuştur. Böylelikle tezimizin Türk Tiyatrosunun önemli şahsiyetlerinden biri olan Baran'ın ve eserlerinin tanıtılmasının yanında Baran'ın aile terekesinden elde ettiğimiz Türk tiyatrosuna ait bilgi ve belgeleri ortaya çıkarmamızla da bu alanda çalışacak olan araştırmacılara katkımız olabileceğini düşünmekteyiz. Tez bu perspektifle hazırlanmıştır.