Yerkabuğu deformasyonlarının GNSS ölçüleri ile kestirimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa Fahri Karabulut
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Vahap Engin GÜLAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeryüzü, oluştuğu andan itibaren bir hareket içinde olmuştur. Sürekli olarak meydana gelen bu hareketler sonucunda tarifi zor acılar ve kayıplar yaşatan deprem olayı meydana gelmektedir. Deprem birbirine göre farklı yönlerde ve hızlarda hareket eden bloklar arasında faylar oluşur ve faylar üzerinde deprem meydana gelir. Bu nedenle fayların yapısı, yaşı, sismik hareketi ve blokların hızları gibi bilgiler deprem tahmini ve deprem yorumlamalarında çok büyük bir öneme sahiptir. Ülkemizde meydana gelen başlıca büyük depremlerin büyük bir kısmı Marmara Bölgesi'nin içinden de geçen Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde meydana gelmiştir. 1999 yılında meydana gelen Düzce ve Yalova depremleri bu depremlerden bir kaçıdır. Sismik tarihi ve fayın yapısından dolayı KAF Zonu birçok araştırmacının dikkatini çekmiştir. KAF'ın yapısını belirlemek ve anlamak ve bölgede oluşan deprem döngüsünü izlemek gibi birçok konuda farklı alanlardan bilim adamları tarafından çalışmalar yapılmıştır. Tez kapsamında yapılan bu çalışmada Marmara Bölgesi'nde sürekli gözlem yapan GNSS istasyonlarıdan seçilen noktaların hızları GAMIT/GLOBK yazılım paketi ile belirlenerek Marmara Bölgesi'nde meydana gelen yüzey deformasyonları ve gerinim değerleri belirlenmiştir. Bölgede sürekli gözlem yapan ağlardan seçilmiş toplam 36 adet GNSS istasyonunun çalışmaya başladığı ilk andan Kasım 2016 tarihine kadar olan aralıkta ki verileri kullanılmıştır. Yapılan değerlendirme işlemi sonucunda EDIR istasyonunda lokal deformasyon gözlenmiş olup CTL1, GGOL ve INGL istasyonlarının bölgede bulunan diğer noktalara göre farklı davranış gösterdiği tespit edilmiştir. Bu farklı hareketi sağlıklı ve doğru bir biçimde yorumlayabilmek için en az bir yıllık veriye daha ihtiyaç vardır. Bu sonuçlar ışığında Avrasya plakasına göre Anadolu plakası yaklaşık 25 mm/y bir hızla hareketle batıya doğru, saat yönünün tersine dönerek hareket ettiğini söyleyebiliriz. Belirlenen hızlar Grid Strain yazılım paketi kullanılarak gerinim hesaplaması yapılmıştır. Önce birbirine çok yakın olan noktalar ve IPS1 noktası analizden çıkarılarak 25 nokta ile, daha sonrasında verisi iki yıldan az olan noktalar çıkartılarak 16 nokta ile analiz yapılmıştır. 25 nokta kullanılarak yapılan analiz sonucunda maksimum gerinim 210 nanostrain/y, 16 nokta kullanılarak yapılan analiz sonucunda ise maksimum gerinim değeri 171 nanostrain/y olarak tespit edilmiştir. Her iki analiz sonucuna göre bölgede genel anlamda genişlemenin daha büyük değerlerde olduğu görülmektedir. 25 nokta ile yapılan analiz sonucunda elde edilen kullanılabilir grid noktalarının değerlerine göre, Yalova ve Gölcük tarafında kuzeybatı-güneydoğu yönlü 120 nanostrain/y değerinde sıkışma, kuzeydoğu-güneybatı yönlü yaklaşık 180 nanostrain/y değerinde genişleme meydana gelmektedir. İznik, Bilecik, İnegöl arasında, Karacabey-Mustafakemalpaşa arasında ve Gemlik-Yalova arasında kalan bölgelerde sırasıyla yaklaşık 160, 130 ve 90 nanostrain/y değerlerinde genişlemenin baskın olduğu bir deformasyon gözlenmektedir. Çınarcık ve Kumburgaz segmentinde elde edilen genişleme ve sıkışma değerleri sırasıyla 120 ve 100 nanostrain/y olarak elde edilmiştir. Bu genişleme hareketinin kuzeyden güneye doğru saat yönünün tersine dönme yaparak yön değiştirdiği gözlenmiştir. Kuzeyde, kuzeydoğu-güneybatı şeklinde olan genişleme güneyde neredeyse kuzey-güney yönlü olarak gözlenmektedir. 16 nokta ile yapılan analiz sonucuna göre grid noktalarının kullanılabilir olanları sadece İstanbul ve Tekirdağ illeri sınırları içerisinde kalan noktalar olduğudur. Bu noktaların gerinim değerleri ise çok küçük seviyelerde kalmaktadır. 25 nokta ile yapılan gerinim analizi sonucunda kulanılabilir grid noktalarının fazlalığı tatmin edici düzeyde olmasına karşın analizde bir yıllık GNSS verisi kullanılarak elde edilen hızlar olduğundan gerinim değerlerinin güvenilirliği tartışmalıdır. 16 nokta ile yapılan analiz sonucunda ise hızlar güvenilir fakat noktaların azlığından sonuçları kullanılabilen yeterli sayıda grid noktası yoktur. Mevcut ağda bulunan noktalarla yapılan analizlerde Marmara Bölgesi'nin batısına dair deformasyonlar belirlenememiştir. Ağda bulunan verisi iki yıldan az olan istasyonların toplamda iki yılık verilere ulaştığında, Marmara Bölgesi'nin batısında yer alan bölgelerde ağa yeni istasyonlar eklendiğinde ve noktalar sıklaştırıldığında daha güvenilir sonuçlar elde edilebilir olacaktır.