The Picture of Dorian Gray'in Diliçi ve Dillerarası Çevirileri Üzerine Kavramsal Sorgulamalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜLYA BOY
Danışman: Ayşe Banu Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezin amacı, Oscar Wilde'ın (1854–1900) The Picture of Dorian Gray adlı eserinin İngiliz kaynak dizgesindeki diliçi ve Türk erek dizgesindeki dillerarası çevirileri üzerine çağdaş çeviribilim yaklaşımları çerçevesinde kavramsal sorgulama odaklı bir inceleme yapmaktır. İncelemenin çıkış noktasını, söz konusu eserin kaynak dizgede üç ayrı metin olarak yayımlanmış olması ve bu üç ayrı metnin, Türk erek dizgesinde farklı çevirilere kaynaklık etmiş olması oluşturmaktadır. The Picture of Dorian Gray ilk kez 1890 yılında Lippincott's Monthly Magazine'de yayımlanarak kaynak dizgeye sunulmuş, 1891 yılında Ward, Lock & Co. tarafından kitap hâlinde basılmış, 2011 yılında ise Nicholas Frankel'ın editörlüğünde The Picture of Dorian Gray: An Annotated, Uncensored Edition başlığıyla Harvard University Press tarafından yayımlanmıştır. Her ne kadar yazar hayattayken yayımlanamamış olsa da 2011 yılındaki baskıyla gün yüzüne çıkarılan metin, eserin Wilde tarafından 1890 yılında Lippincott's Monthly Magazine'e teslim edilmiş hâlidir. Derginin editörleri, geç Victoria çağının hâkim koşulları çerçevesinde, kendilerine ulaşan metnin olduğu hâliyle yayımlanmasını uygun görmemiş ve metni sansüre tabi tutmuştur. Ancak editörler tarafından uygulanan sansür, eserin olumsuz tepkilerle karşılanmasının önüne geçememiştir. Dolayısıyla eser 1890 yılında dergide yayımlanan sansürlü hâli üzerinden Wilde tarafından öz-sansüre tabi tutularak 1891 yılında kaynak dizgeye kitap hâlinde yeniden sunulmuştur. Tezin kaynak dizge bağlamındaki inceleme nesnelerini, yayımlanma sırasıyla 'dergi metni', 'kitap metni' ve 'sansürsüz metin' olarak adlandırılan bu üç ayrı metin oluşturmaktadır. Erek dizge bağlamındaki inceleme nesneleri ise Nihal Yeğinobalı'nın kitap metnini kaynak alan çevirisi (Engin Yayıncılık, 1990), Ülker İnce'nin sansürsüz metni kaynak alan çevirisi (Everest Yayınları, 2014), Belma Aksun'un dergi metnini kaynak alan çevirisi (Ötüken Neşriyat, 2018) ve Ferit Burak Aydar'ın kitap metni ve sansürsüz metin olmak üzere iki ayrı metni kaynak alan çevirisidir (Turkuvaz Kitap, 2019). The Picture of Dorian Gray'in gerek kaynak dizgedeki diliçi gerekse erek dizgedeki dillerarası çevirilerinin incelenmesi, çeviribilim bağlamında kavramlar üzerinden sorgulamaları gündeme getirmekte, gündeme gelen sorgulamalar ise yeni kavramsallaştırmaları mümkün kılabilmektedir. Bu bağlamda eser, diliçi ve/veya dillerarası boyutta tartışmaya açtığı 'yeniden yazım', 'dolaylı çeviri', 'öz-çeviri', 'yeniden çeviri' ve 'derleyici çeviri' kavramları odağında ele alınmaktadır.