Bilgi ve iletişim teknolojileri destekli mekansal müdahalelerin kentsel kamusal açık mekanlarda yer oluşturma rolü üzerine bir irdeleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA GÖKÇE

Danışman: Neslinur HIZLI ERKILIÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT) hızlı gelişimi, bireylerin kamusal ve özel mekan deneyimlerini köklü biçimde dönüştürmüştür. BİT'in yaygınlaşması, bireylerin kamusal alanlardan özel mekanlara yönelmesine neden olurken, aynı zamanda BİT destekli yaratıcı kullanımlar bu alanlarda yeniden canlanma sağlamaktadır. Bu durum, BİT'in kentsel kamusal açık mekanların kullanımında hem azalma hem de artışa yol açan çelişkili bir dönüşüm sürecini beraberinde getirmiştir. Bu tez, BİT destekli mekansal müdahalelerin rolünü, kentsel kamusal açık alanlarda yer oluşturma süreçlerine etkileri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, spor, müzik, sanat, oyun ve dinlence temalarının, kentsel kamusal açık alanların fiziksel, sosyal ve algısal boyutlarını değerlendirmede farklı kategoriler üzerinden inceleme olanağı sağladığı varsayımıyla analitik bir çerçeve geliştirilmiştir. Literatür taraması sonucu elde edilen kentsel mekanı etkileyen dijital bileşenlere dair kriterler, BİT'in kentsel kamusal açık alanların fiziksel, sosyal ve algısal boyutlarına olan katkısını analiz etmek için temel alınmıştır. Bu doğrultuda tez kapsamında spor, müzik, sanat, oyun ve dinlence temalarında 23 adet uluslararası BİT destekli mekansal müdahale örneği ele alınmıştır. BİT destekli mekansal müdahalelerin analizi ile kentsel kamusal açık alanların yeniden yapılandırılma potansiyeli; fiziksel mekan bileşenlerinin, sosyal etkileşimlerin ve anlamsal katmanların dönüşümü üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, BİT'in yaratıcı kullanımının toplumsal etkileşimleri destekleme, mekânsal farkındalığı artırma ve kamusal açık alanları canlandırma açısından önemli bir araç olduğunu göstermektedir. Ayrıca, analiz edilen projelerin belirli temalara yoğunlaşmak yerine, fiziksel, sosyal ve algısal boyutları eş zamanlı destekleyen çözümler geliştirme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, BİT'in yaratıcı kullanımıyla sürdürülebilirlik ve erişilebilirlik, yerel kimlik ve kültürel duyarlılık, dinamik ve uyarlanabilir çözümler ile bireysel ve toplumsal dengeleri gözeten dört temel tasarım yaklaşımının öne çıktığını ortaya koymaktadır. Bu yaklaşımlar, kentsel kamusal açık alanların daha anlamlı, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir şekilde yeniden şekillendirilmesi için kritik bir rol oynamaktadır. Gelecekte, bu tür projelerde BİT'in kullanıcı deneyimlerini ve toplumsal bağları bütüncül bir şekilde ele alması, mekânın bireysel ve kolektif düzeyde dönüştürülmesine katkı sağlayacaktır.