KÜRESEL NAVİGASYON UYDU SİSTEMLERİ (GNSS) KAMPANYA ÖLÇÜLERİNDEN TÜRETİLEN HIZ BİLEŞENLERİNİN DOĞRULUK ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ece Uysal
Danışman: Doğan Uğur Şanlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sürekli gözlem yapan GNSS istasyonları verilerinden türetilen düzenli zaman serileri, istasyon hızlarınının ve deformasyonlarının belirlenmesinde daha kullanışlı olsa da kampanya ölçümlerinden vazgeçmek mümkün değildir. Bu nedenle kampanya ölçümlerinden elde edilen deformasyon belirleme sonuçlarını iyileştirme çalışmaları devam etmektedir. Bu çalışmada, NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) tarafından GPS gözlemleri kullanılarak IGS istasyonları için PPP ile üretilen günlük zaman serilerinden yararlanarak hesaplanan hız parametrelerinin doğruluğu araştırılmıştır. Çalışma kapsamında, Merkezi Limit Teoremi doğrultusunda (minimum 30 nokta olacak şekilde) 31 adet homojen dağılımlı IGS istasyonu seçilmiş ve istasyonlar bölgesel olarak sınıflandırılmıştır. 2016-2019 yıllarına ait 4 yıllık sürekli GPS verisinden yararlanılmıştır. Kampanya ölçümleri düzenli bir şekilde, yılda bir, arka arkaya 3 gün şeklinde örneklenmiştir. Kampanya zaman serileri JPL'in sürekli verisinden üretilmiştir. Jeomanyetik fırtınalardan arındırılmış veri kullanılmıştır. Bu doğrultuda 24,25,26 Mayıs tarihleri uygun görülmüştür. Uyuşumsuz ölçüler ayıklanarak yıllık mevsimsel etki hesaba katılmıştır. Hız kestirimi sonucunda sürekli GPS ile kampanya hızları arasında yatay bileşende genellikle 1 mm/yıl fark gözlenmiştir. Bu fark düşey bileşende 8 mm/yıl'a kadar çıkmaktadır. Kampanya ölçümlerinden üretilen hızlar ile sürekli GPS'ten üretilen hızlar arasında %95 güven düzeyi ile anlamlı bir fark görülmemiştir. Kampanya ölçümlerinde hız kestirim hatası renkli gürültü olarak ele alınmıştır. Bunun sonucunda yatayda 1 mm/yıl düşeyde 3 mm/yıl civarında doğruluk elde edilmiştir. Hız hatalarında bölgesel farklılık gözlenmiştir. Kampanya zaman serilerinden elde edilen sonuçlarda gürültü türlerine göre oluşturulan BG (beyaz gürültü), BG+KG (kırpışma gürültüsü), BG+RYG (rastgele yürüyüş gürültüsü), BG+KG+RYG kombinasyonlarında sürekli zaman serilerine göre yatay bileşenlerde 0.1- 0.3 mm/yıl düşey bileşende ise 0.5- 1.5 mm/yıl doğruluk kaybı tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında, yılda 1 kampanya ölçümü yapılan çalışmalarla kıyaslanıldığında, düşey anlamda yaklaşık 3 kat daha iyi doğruluk kazanıldığı görülmektedir. Kampanya zaman serilerinin örneklem aralığı sürekli zaman serilerine göre daha uzun tutulduğunda daha hassas sonuçlar elde etmek mümkün olacaktır.