Erek kültürdeki çeviri eğilimleri bağlamında bireysel ve ortak çevirilerde çevirmen görünürlüğü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PINAR YÜNCÜ KURT
Danışman: Lale Özcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının amacı İngilizceye yapılan çevirilerde çevirmenlerin daha az görünür olduğu, akıcı ve kolay okunan çevirilerin kabul gördüğü saptamasından yola çıkarak Türkçeden İngilizceye çeviri yapan çevirmen Brendan Freely'nin alıcı kültür kodlarına içrek çeviri normlarına cevabının aranmasıdır. Bu sebeple çevirmenin hem bireysel olarak gerçekleştirdiği çevirisinde hem de çevirmen Yelda Türedi'yle birlikte gerçekleştirdiği ortak çevirisinde çevirmen ufku, tavrı ve projesi incelenmiştir. Bu kapsamda çalışmanın bütüncesi olarak Brendan Freely'nin Zülfü Livaneli'nin Serenad isimli romanının İngilizce çevirisi Serenade for Nadia ve Yelda Türedi'yle ortak çevirisi olan Ahmet Altan'ın Kılıç Yarası Gibi isimli romanının İngilizce çevirisi Like a Sword Wound seçilmiştir. Bu inceleme nesneleri Antoine Berman'ın yorumbilgisel çeviri eleştirisi ve biçim bozucu eğilimleri çerçevesinde incelenmiş, elde edilen bulgular Lawrence Venuti'nin görünürlük tanımlarıyla tartışılmış ve de çevirmen görünürlükleri Kaisa Koskinen'in görünürlük sınıflamaları baz alınarak değerlendirilmiştir. Çevirmenin bireysel çevirisinde bulgulanan proje, tavır, ufuk ve görünürlüğü; ortak çevirisinde bulgulanan proje, tavır, ufuk ve görünürlüğüyle birlikte tartışılmıştır. Zaman kısıtı, yayınevi ve editör beklentileri, yazarın ve okurun beklentileri gibi çeviri sürecine etki eden birçok sosyal, kültürel faktör göz önünde bulundurularak çevirmenin hem bireysel hem de ortak çevirisinin alıcı kültürde gerçek bir yapıt olarak karşılandığı, kendine yer edinebildiği ve çok okunduğu gözlemlenmiştir. Ancak çevirmenin Serenade for Nadia çevirisi kapsamında daha az görünür olduğu ve alıcı kültür normlarıyla uyumlu, akıcı bir çeviri ortaya çıkardığı görülmüştür. Yelda Türedi'yle birlikte çevirdikleri Like a Sword Wound ise yazarın biçemini ve eserin özünü aktarmakta daha etkili bulunarak çevirmenlerin bu metinde daha görünür oldukları ve mevcut çeviri normlarına direndikleri savlanmıştır. Bu çevirideki çevirmen görünürlüğün yüksek olmasına çevirinin önceden planlanan bir projesinin olmasının, yazarla birlikte çalışılmış olmanın, zaman kısıtı bulunmamasının ve ortak çevirinin sunduğu avantajlardan yararlanılmış olunmasının katkı sağladığı görülmüştür.