YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRENENLERİN YAŞADIKLARI "İMA" TEMELLİ İLETİŞİM SORUNLARININ GİDERİLMESİNE YÖNELİK ETKİNLİKLERİN TASARLANMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HABİBE GERGİN
Danışman: Durmuş Barış Kır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dil öğretimi günümüzde iletişimsel ve eylem odaklı yaklaşım çerçevesinde yürütülmekte, işlevsellik ön plana çıkmaktadır. İşlevsel dil kullanımının önemi son yıllarda artmış ve Diller için Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi'nde (CEFR) de açık biçimde vurgulanmıştır. Öğrenicilerin iletişim becerilerinin etkili bir biçimde gelişmesi, dili bağlama ve kullanım işlevlerine uygun olarak kullanabilmeleriyle doğrudan ilişkilidir. Eylem odaklı iletişimsel dil öğretimi, öğrenicinin iletişimsel dil etkinliklerine aktif olarak katılımını esas almakta ve dilin işlevsel boyutunun gelişimini desteklemektedir. Yabancı dil edinim sürecinde, hedef dili yalnızca dil bilgisi ve sözcük bilgisi açısından geliştirmeye odaklanıldığı ima temelli iletişim gibi pragmatik boyutların yeterince ele alınmadığı görülmektedir. Türkiye'de yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğreniciler özellikle kamusal alan etkileşimlerinde "ima" içeren ifadeleri anlamakta güçlük yaşamakta ve bu durum toplumsal iletişimde sorunlara yol açmaktadır. Mevcut alan yazınında yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrenicilerin günlük yaşamda karşılaştıkları, özellikle de "ima" temelli iletişim sorunlarıyla başa çıkmalarını kolaylaştıracak materyallerin geliştirilmesi alanında bir boşluk bulunmaktadır. Alan yazınında bu konuda yapılmış yeterli araştırmaya rastlanmamıştır dolayısıyla ima temelli çalışmaların eksikliği bu çalışmanın odak noktasıdır. Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin günlük hayatta özellikle kamusal alan etkileşimlerinde karşılaştıkları ima temelli iletişim sorunlarının giderilmesine yönelik öğretimsel çözümler üretmektir. Bu çalışma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarım tabanlı araştırma (TTA) deseniyle yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Yeni İstanbul Türkçe öğretim seti doküman taraması yoluyla incelenmiş, kamusal alan temaları belirlenmiş ve bu temalara uygun ima içeren ifadeler ana dili konuşuru yargıları ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Belirlenen bu ifadeler iki boyutlu olarak (edim türü ve iletişimsel niyet açısından) sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda örnek etkinlik tasarımları oluşturulmuştur. Belirlenen temalar altında yer alan ima temelli ifadelere yönelik farklı öğretim etkinlikleri tasarlanmış ve iletişimsel dil öğretimine göre yapılandırılmıştır. Bu çalışma, kamusal alanda bu tür iletişim sorunlarıyla başa çıkabilmek, dil öğrenicilerinin gündelik hayatta daha başarılı bir şekilde iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla ima içeren ifadelerin öğretimine yönelik model niteliğinde bir öğretim çerçevesi geliştirmekte ve öğreticilere sınıf içi uygulamalarında kullanabilecekleri özgün materyaller sunmaktadır.