Fotodinamik terapiye yönelik yeni konjuge bodıpy bileşikler: Sentezi, karakterizasyonu ve fotofizikokimyasal özelliklerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEREN CAN KARANLIK

Danışman: Ali ERDOĞMUŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde en sık görülen ölüm nedenlerinden biri kanserdir. Kanser, kontrolsüz hücre büyümesi ve anormal hücre yapılarının kontrolsüz olarak organizmaya yayılması suretiyle kendini gösteren bir hastalıktır. Tüm hastalıkların tedavisinde olduğu gibi, kanser tedavisinde de esas rolü vücudun bağışıklık sistemi üstlenmektedir. Ancak, kanser tedavisinde kullanılan geleneksel yöntemlerin birçoğu tümör ile birlikte hastanın bağışıklık sistemine de oldukça zarar vermekte ve tedavi sürecini olumsuz etkilemektedir. Geleneksel tedavi yöntemlerinin, tümörlü doku ile birlikte sağlıklı dokuları da tahrip etmesi nedeniyle, daha yenilikçi ve ılımlı tedavi yöntemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaca cevap olarak cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, alternatif tıp ve immünoterapi gibi tedavilerin yanı sıra fotodinamik terapi (FDT) uygulamaları da dikkat çekmektedir. Modern bir teröpatik kanser tedavisi olan FDT, toksik olmayan üç bileşenin kombinasyonunu kullanır: Fotoduyarlaştırıcı (PS), ışık ve oksidatif hücre hasarına yol açan reaktif oksijen türlerini (ROS) oluşturmak üzere moleküler oksijen (O2). Fotoduyarlaştırıcının hastaya enejkte edilmesi ve bu duyarlaştırıcının kanserli dokuda birikmesinin ardından, uygun dalga boyundaki ışık ile uyarılmasıyla tümörün yok edilmesi, FDT'nin temel prensibini oluşturmaktadır. 4,4-difloro-4-bora-3a,4a-diaza-s-indasen (BODIPY) floroforları, kanser ve ilgili hastalıklarda hücre ölümünden sorumlu olan singlet oksijeni (1O2) üretme yeteneklerinden dolayı FDT uygulamaları için umut verici fotoduyarlaştırıcı adaylarıdır. Moleküler yapıya uygun segmentlerin dahil edilmesi, BODIPY'lerin fototerapötik pencerede (700-900 nm) absorpsiyon yapmasını sağlar. Singlet oksijen oluşumu temel olarak fotoduyarlaştırıcıya bağlı olduğundan, uygun fotoduyarlaştırıcının tasarlanması hayati önem taşır. Bu bağlamda, doktora tezi kapsamında meso-pozisyonunda farklı segmentlerin yer verildiği, 2-,6- konumlarında ağır atom barındıran ve 3-,5- konumlarında distiril yapısı ile yeni BODIPY türevlerinin tasarımı, sentezi ve karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. Sentezi gerçekleştirilen BODIPY türevi bileşiklerin yapısal karakterizasyonları çeşitli spektroskopik yöntemler (1H-NMR, 13C-NMR, APT, FT-IR (ATR), UV-Vis ve Kütle) ile sağlanmıştır. Ayrıca, BODIPY bileşiklerinin FDT uygulamalarındaki potansiyellerinin değerlendirilmesi amacıyla fotofiziksel ve fotokimyasal ölçümleri gerçekleştirilmiştir.