Mimarlıkta Yapay Zekâ Destekli Tasarım Yaklaşımlarının İrdelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ KARABULUT
Danışman: Nazlı Ferah Akıncı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, mimarlık disiplininde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Son yıllarda mimarlıkta makine öğrenimi ve üretken yapay zekâ tekniklerinin kullanımı belirgin bir artış göstermiştir. Özellikle 2014 yılında Üretken Çekişmeli Ağların geliştirilmesiyle birlikte, geleneksel tasarım yaklaşımları yerini, veri odaklı ve öğrenme temelli tasarım yöntemlerine bırakmaktadır. Üretken yapay zekâ modelleri, yaratıcı süreci destekleme, çok sayıda tasarım alternatifi oluşturma, tasarım sürecinin hızını ve verimliliğini arttırma açısından önemli olanaklar sunmaktadır. Ancak bu yüksek potansiyele rağmen, mimarlıkta yapay zekâ kavramına yönelik mevcut çalışmalar kuramsal açıdan yeterince temellendirilmemiştir. Alana yönelik araştırma ve uygulamalar erken bir gelişim aşamasındadır. Bu bağlamda, çalışmanın amacı; yapay zekânın mimarlık disiplinindeki tarihsel gelişimini, güncel uygulamalarını ve kuramsal boyutlarını bütüncül ve sistematik bir çerçevede incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın ikinci bölümünde, mimarlıkta yapay zekâ çağının altyapısını oluşturan tarihsel süreç ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, güncel üretken yapay zekâ yaklaşımlarının mimari tasarımdaki mevcut rolü plan, form ve cephe üretimi olmak üzere üç farklı tasarım ölçeğinde değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, yapay zekânın mimari tasarım sürecinde ağırlıklı olarak erken tasarım aşamalarında kullanıldığını ve bu kullanımın çoğunlukla prototip düzeyinde, parçalı uygulamalar şeklinde geliştiğini göstermektedir. GAN tabanlı modeller, uygun veri seti ile eğitildiğinde özgün ve tutarlı yeni tasarımlar üretebilmektedir. Bununla birlikte, yapay zekâ ile üretilen mimari tasarımlarda bağlama uygunluk, kullanıcı odaklılık ve mimari programla tam entegrasyon açısından önemli sınırlılıklar tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde, yapay zekâ modellerinin mimari mekânı algılama ve temsil etme kapasitesi kuramsal bir çerçevede incelenmiştir. Çağdaş mekan teorileri doğrultusunda mekânın deneyimsel, toplumsal ve ilişkisel boyutları ele alınmış; bu boyutların Yapay zeka ile tasarım süreçlerine nasıl yansıtıldığı tartışılmıştır. Özetle, bu çalışma yapay zekânın mimarlık disiplinindeki etkilerine dair bütüncül bir bakış açısı sunmakta, gelecekte yapılacak çalışmalar için kavramsal bir alt yapı oluşturmaktadır.