Porselen ve çini fabrikalarının yeniden işlevlendirilme olasılıkları: Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ELÇİN BARIŞ
Danışman: Kunter Manisa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumda oluşan tarih bilincinin sonucu olarak ortaya çıkan koruma kavramı, mirasın tanımlanması ve korunması amacıyla yasal yönetmeliklerin oluşturulmasıyla şekillenmiştir (Kök [1]) (Ceylan [2]). İlk olarak Venedik Tüzüğü'nde vurgulanan "kültür varlığı" terimi, 2013 ICOMOS Bildirgesi'nde belirlenen değerlerin biri ile birlikte özgünlük barındıran varlıklar olarak tanımlanmıştır (Tuzocak [11]). Neill (1997) ve Geijerstam (2006)'a göre; kültürel değerler toplumsal belleğin oluşumuna katkıda bulunduğundan dolayı miras korunmalı ve yaşatılmalıdır (Neill [13]) (Geijerstam [14]). Bulunduğu çevrenin değişmesi, teknolojik gelişmeler, üretimin niceliği ve niteliğinin geliştirilmesi vb. nedenler, mirasın; mekansal, fiziksel ve bağlamsal kimliğine uygun işlevlerle yüklenerek dönüşümünü zorunlu kılmaktadır. Bu dönüşüm, söz konusu yapıların içerik, zaman ve bağlam olarak kentsel belleğe; geçmişte, şimdi ve gelecekte sağlayacağı katkıları tartışmayı zorunlu kılar ki bu araştırma Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası özelinde bunu amaçlamaktadır. Dünyada Sanayi Devrimi'nde ortaya çıkan endüstri yapılarının bir kısmı korunabilmiş/dönüştürülmüş, birçoğu ise kentsel ve teknolojik nedenlerle atıl durumda kalmıştır. İşlevini sürdürürken toplumsal/kültürel değerleri, özgün kimlikleri nedeniyle miras kapsamında olup koruma altına alınmış az sayıda endüstriyel miras yapısı vardır ve Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası bunlardan biridir. D'Aronco tarafından imparatorluk porselen ve çini fabrikası olarak inşa edilen yapı, Yıldız Sarayı/Parkı içinde bulunan önemli bir kentsel imgedir. Günümüzde dönem ekleri ve bazı donanımları ile halen ayakta olup endüstriyel miras niteliğiyle üretime devam etmektedir. Porselen ve çini üretimi açısından ülkemizin en eski ve önemli markalarından biri olan Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası'nın gerek konumu gerekse de donanımsal eskime ve yetersizlikler nedeniyle nitelik ve niceliksel özgünlüğünü koruyarak üretim işlevini sürdürmesi olası değildir. Yapılan donanımsal modernizasyon çalışmaları ve yapı bütünlüğü ile uyuşmayan Sümerbank ekleri de bu yetersizliğin en önemli kanıtıdır. Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası'nın değişim sürecinin seramik üretimine bağlı mekan organizasyonu üzerinden okunması, kentsel bir imge olarak varlığının sürdürülmesi ve geleceğe taşınması amacıyla koruma/dönüşüm olasılıklarının tartışılması bu tezin kapsamını oluşturmaktadır.