Çocuk Medyasında Dönüştürülen Masalların Eleştirel Düşünme ve Medya Okuryazarlığı Becerilerine Etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE ASLAN
Danışman: Bayram Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının amacı, çocuk medyasında masalların dönüşümünü içeren filmleri incelemek, bunları etkinlik düzeyinde uygulayarak öğrencilerin eleştirel düşünme ve medya okuryazarlığı becerileri üzerindeki etkilerini saptamaktır. Araştırmada, bu amaca ulaşabilmek için iki yöntemden yararlanılmıştır. Birincisi; çocuk medyasında masalların dönüştürüldüğü filmlerin incelendiği durum çalışmasıdır. Bu doğrultuda 2000 yılı sonrası gösterime girmiş, masalların dönüşümünü içeren on adet çocuk filmi doküman olarak kabul edilmiş, bunlar içerik analizi ile yorumlanmıştır. İç içe geçmiş tek durum deseni ile yapılandırılan çalışmada "çocuk medyasında masalların dönüşümü" durumu alt temalara indirgenerek incelenmiştir. Analiz edilen filmlerin etkinlik düzeyinde uygulandığı ve eleştirel düşünme ve medya okuryazarlığı becerilerine etkilerinin araştırıldığı ikinci kısım, karma yöntem araştırması olarak gerçekleştirilmiştir. Gömülü karma desen şeklinde yapılandırılan çalışmada, nitel veriler deneysel müdahaleye gömülmüş ve bir veri türünün diğerini destekleyici rol oynaması amaçlanmıştır. Araştırmanın nicel boyutu, ön-test/son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen olarak planlanmıştır. Çalışma grubu, 2021-2022 eğitim öğretim yılı güz döneminde, Muş iline bağlı resmî bir ortaokulda 7.sınıf düzeyinde öğrenim gören 43 öğrenciden oluşmaktadır. 10 haftalık uygulama sürecinde, deney grubunda (n=21), masalların dönüşümünü içeren medya içerikleri ile tasarlanmış etkinlikler uygulanırken, kontrol grubunda (n=22) mevcut Türkçe ders kitabında yer alan etkinlikler işlenmiştir. Sürecin ilk ve son haftası ön test ve son test uygulamalarına ayrılmıştır. Bu süreçte veri toplama aracı olarak Eğmir ve Ocak (2016) tarafından geliştirilen "eleştirel düşünme becerisi testi", araştırmacının geliştirdiği "eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlığı ölçeği", yarı yapılandırılmış görüşme formları ve yarı yapılandırılmış gözlem formu kullanılmıştır. Nicel veriler SPSS 28.0 paket programıyla, nitel veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma sonucunda, postmodern çocuk medyasında geleneksel masalların, kurgusal ve zamansal düzlemde, toplumsal cinsiyet, ekolojik, sosyo-kültürel içerikli temaları kapsayacak şekilde, fantastik yazına doğru bir dönüşüm gerçekleştirdiği görülmüştür. Dönüşümlerin temel amaçlarının, ana metni eleştirmek, sorgulanabilir ve şimdiki zamanın koşullarına uyumlu hâle getirmek olduğu söylenebilir. Bu tarz dönüşümleri içeren medya içeriklerinin kullanıldığı etkinliklerle tasarlanan uygulamanın, deney grubu öğrencilerinin eleştirel düşünme ve medya okuryazarlığı becerileri üzerinde olumlu etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu etkinin sonuçlarını gösteren nicel veriler, etkilerin ne yönde ve ne şekilde gerçekleştiğini anlamaya yardımcı nitel verilerle desteklenmiştir.