Seveso direktifi kapsamında uygulanan proses güvenliği için risk analiz metotları: Tehlike ve işletilebilirlik ile koruma katmanları analizi, alevlenir kimyasal bulunduran bir tesiste uygulaması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SONGÜL AĞAR

Danışman: Yasemen KALPAKLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Büyük endüstriyel kazalar ağır çevresel, sosyal ve ekonomik olumsuzluklara yol açmaktadır. Avrupa Komisyonu, tehlikeli maddeler bulunduran büyük kazaların önlenmesi ve kazaların insan ve çevre üzerindeki etkilerinin sınırlandırılması için 1976 yılında ilk Seveso Direktifi'ni kabul etmiştir. Zaman içerisinde içerikleri genişletilerek revize edilmiştir. Şu an Seveso III Direktifi (2012/18/EU) yürürlüktedir. Büyük endüstriyel kazalara neden olabilecek tehlikeli maddeleri bulunduran kuruluşlar, bu direktif kapsamındadır. Türkiye'de BEKRA Mevzuatı olarak bilinen, Aralık 2013'te AB uyum süreci kapsamında Seveso II Direktifi'ni temel alan "Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkındaki Yönetmelik" oluşturulmuş, en son 2019 tarihli olarak, Seveso III Direktifi'ne göre güncellemelerle yayınlanmıştır. BEKRA mevzuatı, risk değerlendirmesini zorunlu kılarken, kuruluşlar, bulundurdukları tehlikeli kimyasal ve ekipmanlar için, senaryo edilmiş olan her bir büyük kazanın her türlü sonucunun meydana gelme frekansını mevzuatla belirlenmiş olan seviyeye (1x10-4/yıl) veya daha alt bir seviyeye indirgemek zorundadır. Bu tehlikeli kimyasallar ve ekipmanlar belirlenirken, ARAMIS Vade Mecum metodu, 1994 yılında Dow Kimya Şirketi tarafından geliştirilen Dow Yangın ve Patlama İndeksi ve British Imperial Chemical Company tarafından, Dow Chemical Yangın ve Patlama İndeksi değerlendirme yönteminden türetilen Mond Yangın, Patlama ve Toksisite İndeksi değerlendirme yöntemi kullanılabilir. Büyük kaza senaryoları ve mevcut önlemlerin analizi, tüm dünyada proses tehlike analiz metodu olarak kullanılan Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP) veya benzer sistematik risk analiz metotları yardımıyla yapılabilmektedir. Kuruluşun belirlediği ekip tarafından, öncelikle prosesin veya operasyon adımının bir değişkeni seçilir, kılavuz kelimeler kullanılarak, anlamlı tehlikeli sapmayı belirlenir ve tanımlanan sapma üzerinden olası sonuç senaryoları ve önlemler çalışılır. Önlemlerin etkinliğinin ölçümü ve riskin kabul edilebilir düzeyde olup olmadığının ölçümü Koruma Katmanı Analizi (LOPA) ile yapılabilmektedir. LOPA tekniği ile, proseste mevcut bulunan koruma katmanları bağımsızlık, çeşitlilik, denetlenebilirlik vb. açılardan araştırılmaktadır. Sunulan çalışma içeriğinde, BEKRA Mevzuatına göre kuruluşun yükümlülüklerini yerine getirirken kullanabileceği Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP) ve Koruma Katmanı Analizi (LOPA) metodolojisi ve kimyasal bir proseste uygulamasına yer verilmiştir. Çözücü hammadde depolama sahasında gerçekleştirilen uygulamada, kuruluş büyük kaza frekans değeri 1 x 10-4/yıl değerinden düşük olarak bulunmuştur.