Karagöz Geleneğindeki Değişim ve Dönüşümün Günümüz İstanbul'u ve YouTube Örneği Üzerinden İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE HİLAL EZBER

Danışman: Meriç Harmancı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türk temaşa sanatı içinde kadim bir geçmişe sahip olan Karagöz geleneğindeki değişim ve dönüşümün izleri takip etmek amacıyla yapılmıştır. Bu değişim ve dönüşümü takip etmek için yazılı kaynaklarda var olan bilgiler ve metinlerle günümüzde bu sanatı icra eden İstanbul'daki Karagözcülerle yapılan görüşmeler, onların oyunları ve dijital platformlarda YouTube'ta yer alan videolar üzerinden bir çalışma yürütülmüştür. Temelinde insanın bulunduğu bir yapı olan kültür ve kültürel yapının içinde yer alan edebiyat, tiyatro, gelenek gibi pek çok alan; insanın geçirdiği her türlü değişim, gelişim ve güncellemeden etkilenmiş; sözlü kültür ortamlarında başlayan edebi ürünlerin yolculuğu, önce yazılı kültür ortamına, sonra da dijital kültüre aktarılmıştır. Geleneksel Türk tiyatrosunun pek çok türünde olduğu gibi bu tür içinde önemli bir yere sahip olan Karagöz geleneği de toplumsal ve kültürel yapıdaki değişikliğe kayıtsız kalmamış, sözlü kültür ortamında başlayan yolculuğunu sanal ortama da taşımıştır. Özellikle son yüzyılda teknolojinin gelişmesiyle birlikte hayatın büyük bir bölümünü etkileyen/kapsayan dijitalleşme, yalnızca günlük hayattaki rutinleri değil, sanatı yaşayış ve aktarış biçimlerini de etkilemiştir. Bu çalışmada, öncelikle Karagöz geleneğin tarih içinde yaşadığı değişimlere değinilmiş ve geleneğin somut olmayan kültürel miras listesine girişinden günümüze kadar olan süreci incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, günümüzde Karagöz geleneğinin İstanbul'da nasıl sürdürüldüğünü tespit etmek için hâlen bu sanatı İstanbul'da icra eden beş Karagöz sanatçısı ile görüşmeler yapılmış; gözlem ve yönlendirilmiş mülakat tekniği kullanılarak veriler toplanmış ve bu Karagöz sanatçılarının oyunları analiz edilmiştir. Çalışmanın devamında dijital ortamlarda Karagöz geleneğinin durumunu incelemek için dünyada ve Türkiye'de en çok kullanılan video paylaşım sitesi olan YouTube'ta yer alan Karagöz'le ilgili videolar izlenmiş ve bunlar arasında çalışmaya kaynaklık edebilecek on dört tane örnek video veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Karagöz'ün dijital ortamlarda sunumu ele alınmış, oyunun icra ortamlarında içerik ve teknik olarak değişime uğradığı, dijital ortamda ise yapı ve tekniğinin farklılaşarak dönüşüme uğradığı tespit edilmiştir.