Er Sogotoh Destanında Yer Alan Ekolojik Unsurlar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Böl., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ceren Gündüzoğlu

Danışman: Meriç Harmancı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ekoloji, insanın doğayla bedenen ve ruhen etkileşim içinde olduğu alanın bilimsel ifadesidir ve insanın doğa ile kurduğu ilişkiyi incelemektedir. Doğadan uzaklaşan insan ile arkaik bir kültürde doğayla iç içe yaşayan insanın doğaya bakış açısı birbirinden farklıdır. Doğada yaşayan ve her türlü ihtiyacını zorunlu olarak doğadan karşılayan insan profilinin sahip olduğu ekolojik bilinç, modern dünyaya başka bir perspektif sunmaktadır. Bu ekolojik bilinç, toplumun kültürüne ve edebiyatına sirayet etmektedir. Mekân ve zaman açısından değerlendirildiğinde bilhassa arkaik destanlar, bu etkinin yoğun olarak tespit edilebildiği metinlerdir. Ekolojik yaklaşımların ilke edinildiği bu çalışmada; halk edebiyatı ürünleri ve Saha/Yakut Türklerinin destan geleneği arasında önemli bir yer tutan Er Sogotoh destanı ele alınmaktadır. Bu doğrultuda incelemenin ana kaynağı Prof. Dr. Metin Ergun'un hazırlamış olduğu Yakut Destan Geleneği ve Er Sogotoh isimli çalışmadır. Er Sogotoh, epik destan özelliği göstermekte ve evrenin yaratılışından başlayarak üç bahadırın dünyalar arası mücadele döngüsünü aktarmaktadır. Yakut Türklerine hâkim olan Şamanizm ve Türk mitolojisi, onların tabiat unsurlarına bakışını şekillendirmiştir. Bu çalışmada, Er Sogotoh destanında insanların doğaya ve doğaya ait unsurlara yaklaşımları incelenmiştir ve unsurlar; dünya, toprak, dağ, ormanlar, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar, ateş ve su şeklinde alt başlıklara ayrılmıştır. İncelemede, doğada yer alan unsurların kutsal ile nasıl ilişkilendirildiği, soğuk iklim ile doğa arasında kurulan ilişki ve ekolojinin arkaik dönemde insan düşüncesine olan tesiri ortaya konulmuştur. Araştırmada var oluşunu ve çevresini anlamlandırmaya çalışan insanın doğadaki her hareket ve oluşuma yükledikleri anlam üzerinde durularak geleneksel insanın doğaya karşı düşüncelerini saptamak amaçlanmaktadır. Günümüzde sanayileşme ve çevre kirliliğinin artması doğanın alma-verme dengesini bozmuştur, bu nedenle geçmişin izini taşıyan eserleri incelemek, insan-doğa ilişkisini hatırlatmada, ekolojik unsurları görünür kılmada ve doğanın korunması adına yapılacak çalışmalarda önem arz etmektedir. Er Sogotoh, alma-verme dengesinin korunduğu, doğanın insanlar tarafından muhafaza edilmesi gerektiği bilincine sahip bir dönemi aktarmaktadır. Geçmiş ile günümüz doğa algısının değişimini göstermek adına bir köprü görevi görmektedir. Anahtar Kelimeler: Er Sogotoh Destanı, Ekoloji, Doğa, Hayvan, Bitki