Türk müziğinde bir iktidar alanı olarak şeflik "Geleneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEDİRHAN BÜYÜKDUMAN
Danışman: Emine Ceylan Ünal Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk müziği geleneğinde Batılı anlamdaki şeflik, geçmişi fazla gerilere götürülemeyecek bir olgudur. İcra pratikleri içerisinde toplu icranın bulunduğu müzikte yönetici ihtiyacı, 19. yüzyılın ortalarına dek topluluk içerisinden serhanende veya sersazende olarak adlandırılan müzisyenler tarafından giderilmiş; ancak Osmanlı Devleti'ndeki Batılılaşma olgularının artışıyla birlikte topluluktan bağımsız bir figür olarak sahnede yerini almış ve bünyesinde farklı dinamikler barındıran yeni şeflik, çok kısa sürede Türk müziğinde bir gelenek olmuştur. Osmanlı Devleti'nden itibaren Türk müziği içerisinde erken örnekleri görülen şeflik mevkinin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki gelişimine odaklanan bu çalışma, müzik ve siyaset ilişkisi bağlamında Türk müziğindeki şeflik olgusunu Mesut Cemil ve Nevzat Atlığ gibi iki önemli aktör üzerinden inceleyerek Türk müziğine siyasî iktidarların etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türk müziğinde görülen şeflik uygulamalarının kültürel aracı rolünü üstlenerek siyasî iktidara hegemonik bir alan sağladığı hipoteziyle hazırlanmış çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Mesut Cemil ve Nevzat Atlığ hakkında yapılmış çalışmalar, dergi-gazete yazıları ve görsel-işitsel kayıtlar aracılığıyla toplanan veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleriyle yorumlanmıştır. Ulusal/uluslararası literatürde verilen şeflik tanımları üzerinden bir kuram oluşturan çalışmanın birinci bölümünde müzikteki iktidar biçimleri ortaya çıkarılmış; ikinci bölümde şefin mutlak iktidarı sorgulanmış ve son bölümde Mesut Cemil ve Nevzat Atlığ figürleriyle Türk müziğinde şeflik olgusu tartışılmıştır. Uluslararası literatürde bilgi, yorumlama cesareti, özgüven ve tahakküm yetisi şeklinde tespit edilen şefin bünyesinde barındırdığı unsurların Türk müziği şefleri için ek bir unsuru gerektirdiği tespit edilmiş ve sonuç bölümünde Türk müziği şeflerinin unsurlarına politik okur-yazarlık ve lobicilik yetisi eklenmiştir. Son tahlilde görülmüştür ki, Türk müziği özelinde şeflik vazifesini üstlenen kimselerin iyi bir müzisyen olmasından öte iyi bir politik okur-yazarlık seviyesinde olması ve bu sayede politik lobicilik faaliyetlerini yürütebilir olması gerekmektedir.