Küresel Konumlama Sistemi Kampanya Tipi Ölçülerinden Elde Edilen Hızların Doğruluk Analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YENER TÜREN
Danışman: Doğan Uğur Şanlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GPS kampanya ölçmeleri, zemin deformasyonunun izlenmesinde geçmişten günümüze kullanılmaktadır. Kalıcı GPS istasyonların kurulması pahalı olduğundan ve istenen sıklıkta tesis edilemediklerinden kampanya ölçümlerine sık sık başvurulur. Sabit istasyonların yakınında kampanya ölçümleri yaparak elde edilen hızlar karşılaştırılabilir. Küresel ölçekte bunu yapmak zor ve maliyetli olacağından, Uluslararası GNSS Servisi'ne (IGS) ait sürekli gözlem yapan GPS istasyonlarından elde edilen verileri kullanarak, kampanya ölçümlerinin süresi, örnekleme aralığı vb. simüle edilebilir. Böylece, kampanya verilerinin zemin deformasyonunun izlenmesine katkısı ortaya çıkarılabilir. Bu çalışmada, ilk olarak GPS kampanya ölçümlerinden elde edilen zaman serilerinin spektral karakterleri araştırılmıştır. 24 saatlik gözlem süresi üzerinden seçilen IGS istasyonlarındaki kampanya ölçümlerinde mevsimsel etkiler göz önünde bulundurularak, tektonik plakaların deformasyon hız oranlarını daha doğru bir şekilde belirlemek amacıyla yapılan bir çalışmadır. Dünya genelinde yayılan 11 IGS istasyonunun sürekli verilerini 2000-2016 arasında aylık ve dört aylık kampanyalara bölünmüştür. IGS istasyonlarındaki deformasyon oranları 15 yıl süre ile tahmin edilmiştir. Bu istasyonlar için sürekli zaman serileri çözümleri, Jet Propulsion Laboratory (JPL), NASA tarafından sağlanmıştır. Fourier analizi yapılarak verilerdeki önemli periyodiklikler belirlenmiştir. GPS kampanyalarından (örneklemenin ayda bir ve dört ayda bir yapıldığı) belirlenen hızları (yani deformasyon hızları) günlük ölçümlerden elde edilen sürekli hızlarla karşılaştırılmıştır. 15 yıllık GPS kampanya zaman serisinde bir yılda 12 ölçüm olacak şekilde tahmin edilen hızlar, sürekli verilerden tahmin edilen hız ile % 100'lük bir başarı göstermektedir. Örneklemenin her dört ayda bir yapıldığı yıllık GPS zaman serilerinden tahmin edilen deformasyon hızı oranları, sürekli zaman serileri ile yaklaşık % 82 oranında uyum içindedir. Çalışmanın ilk bölümüne ek olarak ikinci bölümünde, yeryüzü üzerinde dağılmış 40 IGS istasyonuna ait 4 yıllık zaman serileri kullanılmıştır. Günlük gözlemlerden elde edilen sürekli verileri, aylık ve dört aylık kampanya ölçümleri olacak şekilde simüle edilmiştir. Ayrıca literatürde yer alan bilgilere dayalı anten kurulum hataları göz önünde bulundurulmuştur. Bu çalışmanın ana sonucuna göre, GPS kampanya ölçümlerinin düşey hız tahmin doğruluğu, gözlem süresini 24 saate uzatarak, literatürde yer alan 8-12 saatlik gözlem sürelerinden elde edilenlere göre yaklaşık % 85 oranında arttırılmıştır. Türetilen dört aylık GPS kampanya ölçümlerinin deformasyon hız oranları, ayda bir tekrarlanan ölçümlerden biraz daha düşük doğruluk (ortalama % 8 daha zayıf) üretmiştir.