Ortaokul öğrencilerinin çocuk kitaplarındaki kurmaca karakterlerle özdeşim kurmaları üzerine bir durum çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEN KARA
Danışman: Bayram Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Okuma süreci içerisinde oluşan duygular ve duygusal çıkarımların metni anlamlandırmaya hizmet ettiği bilinir. Çocuk okurların sıklıkla yöneldiği kurgu metinler, anlatı unsurları aracılığıyla okurda bazı duygular uyandırır. Anlatı duygularına kapılan okur, yoğun olarak yaşadığı özdeşim ile karakterin duygularını kendi duygularıymış gibi yaşar ve bu duyguları değerlendirerek metni okumaya devam eder ya da okumayı bırakır. Okuma kültürü edindirme aşamasında sıklıkla başvurulan önemli bir kaynak olan çocuk edebiyatı ürünleri aracılığıyla okur, edebi deneyimi etkin ve yoğun şekilde yaşar. Metinle kurulan bu kişisel bağın oluşumunda önemli bir yeri olan özdeşim olgusunun doğasının bilinmesi eğitimcilere önemli bir anlayış kazandırma potansiyeliyle önemlidir. Bu araştırmanın amacı ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin okur tepki kuramı referansıyla tepkilerini alarak okudukları kitapların karakterleriyle özdeşim kurma durumlarını belirlemektir. Araştırma, geleneksel okuma yöntemleri yerine okur merkezliliği vurgulayarak metindeki anlamı öğretmenin çıkarması ve öğrencilerin pasif birer alıcı olarak konumlandırılmalarının önüne geçerek öğrenci merkezli okuma eğitimini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede öğrencilerin karşılaşmış oldukları metinleri kendilerini tanıma sürecinde estetik bir araç olarak görmeleri hedeflenmiştir. Araştırmada bu amaçla "Çocuk okurlar kurgu karakterlerle nasıl özdeşim kurarlar?" sorusu problem cümlesi olarak belirlenmiştir. Çalışma nitel bir araştırma deseni olarak durum çalışmasını benimsemiştir. Çalışma grubu 9'u kız ve 7'si erkek olmak üzere 16 ortaokul öğrencisinden oluşmaktadır. Veriler görüşme yöntemiyle toplanmış ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Okurlar, ana karakterlerle özdeşim kurarken, ilişki içinde oldukları diğer kişilerle kendi hayatlarındaki kişiler arasında da benzerlik bulmuşlardır. Öğrenciler, kahramanın yaşadığı olay merkezinde kendini kahramana yakın hissederken kahramanın olayın içinde verdiği tepkilere göre karakteristik özelliklerini çıkarmışlardır. Öğrencilerin değişken, açık, geliştirilmiş olarak ifade edilebilecek karakterlerle özdeşim kurdukları görülmüştür. Öğrenciler gerçek hayatta olduğu gibi kendileri veya etrafındaki kişilerle benzerlik taşıyan karakterlere ve bu karakterlerin eylemlerine tepki vermişlerdir. Özellikle kendilerine benzer buldukları ve hareketlerinden hoşlandıkları kişilerle özdeşleşmişlerdir. Öğrenciler, bir karakterle özdeşleşmeden önce onun kişilik özelliklerine bakmışlardır. Katılımcıların çok büyük bir çoğunluğu kendilerine benzeyen karakterlerle ilgilenmişler, çok küçük bir kısım kendilerinden farklı kişilik özelliklerine sahip karakterleri sevmişlerdir. Öğrenciler kendi pozisyonlarına aykırı bir pozisyonda olsa bile çoğunlukla ana karakterle özdeşleşmişlerdir.