Jeotermal alanların CBS ve uzaktan algılama teknikleri ile araştırılması: Akarçay havzası (Afyonkarahisar) örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa Yalçın
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Fatmagül KILIÇ GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Enerji üretiminin oldukça önemli olduğu günümüz dünyasında, çevre ve atmosfere zarar vermeyen yenilenebilir enerji kaynaklarından jeotermal enerjinin üretimi büyük önem taşımaktadır. Afyonkarahisar, Ege bölgesindeki önemli jeotermal potansiyele sahip illerdendir. İl sınırları içerisindeki jeotermal sahalardaki çok sayıda kaynak ve kuyulardan, termal turizmi, konut ısıtmacılığı, seracılık, balneolojik uygulamalarda yararlanılmaktadır. Uzaktan algılama(UA) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri(CBS) geniş alanların bütüncül bir şekilde değerlendirilmesini sağlayan yöntemlerdir. Tarım, orman, jeoloji vb. alanlarda kullanımı hem zaman hem de ekonomik katkı sağlamaktadır. Hidrotermal alterasyon zonları ve yer yüzey sıcaklığı potansiyel jeotermal alanlar için önemli göstergelerdir. Geniş alana yayılan bu tür verilerin hazırlanmasında, mevcut ve potansiyel jeotermal alanların araştırılmasında UA ve CBS yöntemlerinin birlikte kullanılmasının, sonuçların tüm jeotermal göstergeleri içermesi böylece daha kontrollü ve doğru sonuçlara ulaşma ve hedef alanların daraltılması açısından sağlayacağı fayda açıktır. Bu tezde, potansiyel jeotermal alanlarının UA ve CBS ile belirlenmesi ve mevcut alanlar ile karşılaştırılarak sonuçların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bölge olarak, Afyonkarahisar-Akarçay Havzası seçilmiştir. Bölgede kullanılan Heybeli, Gazlıgöl, Ömer-Gecek-Kızık-Uyuz olmak üzere, üç adet jeotermal saha bulunmaktadır. Uzaktan algılama ile uydu görüntülerinden hidrotermal alterasyon zonları, yer yüzey sıcaklığı belirlenmiş; yer yüzey sıcaklığı anomalisi, jeotermal kaynaklara yakınlık, fay hatlarına yakınlık, drenaj yoğunluğu ve jeotermal formasyon göstergelerine yakınlık ölçütleri kullanılarak CBS tabanlı Çok Ölçütlü Karar Analizi Yöntemi (ÇÖKA) ile potansiyel jeotermal alanlar tespit edilmiştir. CBS-ÇÖKA ile önerilen potansiyel jeotermal alanlar, mevcut jeotermal sahalar ile karşılaştırıldığında, jeotermal sahalardaki 6 adet jeotermal kaynağın tamamı aşırı yüksek jeotermal potansiyeli olarak belirlenen sahalar içerisinde kalmaktadır. UA ile belirlenen hidrotermal alterasyon zonlarına göre önerilen potansiyel jeotermal alanlarda ise jeotermal kaynaklardan Heybeli jeotermal alanı hariç diğer beş jeotermal kaynak önerilen alanlar içerisinde yer almaktadır. Ancak hidrotermal alterasyon zonlarına göre önerilen potansiyel jeotermal alanlar, çalışma alanında geniş bir alana yayılmış olup, tek başına kullanılması yeterli değildir. CBS-ÇÖKA ve UA ile ayrı ayrı belirlenen alanlar bindirme analizi yapılarak birleştirildiğinde, önerilen alanlar daha daraltılarak, hedefe yönelik alanların seçilmesi kolaylaşmıştır. Çalışma sonucunda mevcut jeotermal alanlardan farklı olarak 3 adet yeni potansiyel jeotermal alan önerilmektedir. Bunlar, Bolvadin Dipevler Köyü civarı, Bolvadin Hamidiye Köyü ve Çobanlar Kocaöz Köyü arası, Afyonkarahisar Çavdarlı Köyü civarıdır. Bu tez çalışmasında izlenen yöntemler ve bulgular, jeotermal potansiyel alanlarının belirlenmesinde yenilikler sağlayacak ve Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynaklarının üretimine katkıda bulunacaktır.