Yap İşlet Devret Tipi İnşaat Projelerinde İmtiyaz Süresine Etki Eden Faktörlerin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET ÇENET
Danışman: Hande Aladağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gelişme süreci devam eden ülkeler başta olmak üzere, hükümetlerin özellikle altyapı projelerini kamuya kazandırabilmek için sağlanması gereken fon ihtiyacını Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle ele alması, yüksek maliyetli birçok projenin işlerlik kazanmasının önünü açmıştır. Gelişmekte olan bir ülke olarak ülkemizde de YİD modelinin etkin bir şekilde uygulanabilmesi, inşaat sektörünün sürdürülebilir başarısı için önemlidir. Sektörel başarıya etkisi olan YİD tipi inşaat projelerinin başarısı için ise, YİD projelerinin tarafları olan kamu ve özel sektörün hedeflerini dengeleyen optimum bir imtiyaz süresinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. İmtiyaz süresi, yatırımcı şirketlerin işlettikleri tesisleri kamuya devredene kadar kullandıkları süreyi ifade ettiği için bu sürenin uzunluğu kamu ve özel sektör paydaşlarının çıkarları ile yakından ilgilidir. Özel sektör tarafı öncelikle inşaat maliyetlerini karşılamak ve sonrasında kâr marjını artırmak için daha uzun bir imtiyaz süresine sahip olmak isterken, kamu tarafı ise altyapı tesisinin veya işletmenin hükümete devredilmesinden sonra gelir elde etmeye başlayabilmek için daha kısa bir imtiyaz süresini hedefleyecektir. Bu durum ise kârlılığı azalan proje şirketinin öngörülen kâr seviyesini korumak için daha yüksek düzeyde ürün/hizmet fiyatı benimsemesi sebebiyle uzun vadede talep düşüşleri ile proje başarısızlığına yol açabilecektir. Hükümetler, altyapı tesis veya işletmeleri vatandaşlarına daha düşük bir fiyata kullandırabilmek için imtiyaz süresini en aza indirmeye çalışmakla yükümlüdür. Bu çerçevede her iki tarafın çıkarlarını gözeten optimum imtiyaz süresinin belirlenmesine etki eden faktörlerin tespit edilmesi YİD tipi inşaat projeleri ile ilgili önemli araştırma başlıklarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak Türk inşaat sektörü özelinde YİD tipi inşaat projelerinde imtiyaz süresi konusunda gerçekleştirilen çalışmalarının sayısının oldukça az olduğu görülmüştür. Bu noktadan hareketle çalışmanın temel amacı; Türk inşaat sektörünün sürdürülebilir performansını arttırmakta oldukça önemli bir yere sahip olan YİD ile gerçekleştirilen inşaat projelerinde imtiyaz süresinin optimum olarak tespit edilmesine etki eden faktörlerin belirlenerek, bu faktörlerin kamu ve özel sektör açısından önem derecelerinin ayrı ayrı bulunmasıdır. Gerçekleştirilen literatür taraması ile YİD tipi inşaat projelerinde imtiyaz süresini etkilediği belirlenen toplam 43 adet faktör belirlenerek 6 ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Daha sonra, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak belirlenen tüm faktörlerin kamu ve özel sektör açısından önem dereceleri ayrı ayrı bulunmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, kamu ve özel sektör açısından imtiyaz sürelerini belirleyen faktörlerin önem derecelerinde farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin kamu sektörü için "Satın Alma Gücü" ile ilişkili faktörler ilk sırayı alırken özel sektör içinse "Gelir" ile ilişkili faktörler ilk sırada yerini almaktadır. Çalışma kapsamında ortaya konulan sonuçlar; YİD modeli ile gerçekleştirilecek inşaat projelerinde imtiyaz süresine etki eden faktörlerin sektör profesyonelleri tarafından erken bir aşamada tanınmasına ve etkili bir şekilde yönetilmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca hem kamu hem de özel sektör paydaşlarına doğru bir imtiyaz süresi saptamak için kılavuz olacağı düşünülmektedir.