Biyobütanolün iyonik sıvı esaslı membranlar kullanılarak pervaporasyonla ayrılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA ERDOĞAN
Danışman: Ayça Meriç HASANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada fosil yakıt tüketiminin artması ile beraber petrol rezervleri de giderek ciddi şekilde azalmakta ve böylece ham petrol fiyatları sürekli olarak artış göstermektedir. Fiyatları gittikçe pahalanan petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtlar ile birlikte küresel mali krizler de tetiklenmektedir. Bu nedenle alternatif yenilenebilir enerji kaynakları özellikle petrol bakımından dışa bağımlı ülkelerde ayrıca önem kazanmaktadır. Ayrıca fosil yakıtların, asit yağmuru oluşumuna neden olması, havanın karbondioksit oranını arttırması, iklim değişikliği yaratması gibi çevre üzerinde olumsuz etkileri alternatif yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelimi zorunlu hale getirmiştir. Biyoyakıt olarak kullanılabilen bütanol, biyolojik olarak sadece bazı Clostridium türleri tarafından 3:6:1 oranında hazırlanan ABE (aseton-bütanol-etanol) prosesi ile üretilir. Oldukça iyi yakıt özelliklerine sahip bir kimyasal olan bütanol, benzin ve dizel yakıtlarla etanolden daha iyi karışması, yüksek enerji içeriği, düşük uçuculuk, düşük koroziflik, alev alma probleminin olmaması gibi özellikleri ile diğer biyoalkollerden daha avantajlıdır ve fosil yakıtlara alternatif olabilecek en önemli yakıtlardandır. Membranlar ve membran prosesleri; karışım ayırma, dönüşüm sistemleri, kimyasal reaksiyon gibi birçok alanda kullanılabilmektedir. Bu membranların uygulama alanları kullanılacak işlemdeki itici güce göre çeşitlilik göstermektedir. Pervaporasyon; itici gücün kimyasal potansiyel farkı olduğu, düşük enerji tüketimli ve ekonomik bir membran ayırma prosesidir. Bu çalışmada, bütanolün sulu karışımlardan ayrılarak geri kazanılmasına yönelik iyonik sıvı esaslı pervaporasyon membranları geliştirilmiştir. Membranlar ilk olarak iyonik sıvı (IS) ve polidimetilsiloksanın (PDMS) karıştırılmasıyla elde edilen aktif tabakanın, gözenekli hidrofobik polivinilidin florür (PVDF) ve politetrafloroetilen (PTFE) destek tabakaları üzerine ince film şeklinde kaplanması, ikinci olarak da iyonik sıvının vakum altında destek tabakaların gözeneklerine emdirilmesi ve ardından daldırma yöntemi ile membranın çift tarafının PDMS ile kaplanması şeklinde hazırlanmıştır. Aktif tabakada seçiciliği sağlamak üzere 1-bütil-3-metilimidazolyum bis (triflorometilsülfonil) imid ([bmim][Tf2N]) iyonik sıvısı kullanılmıştır. Hazırlanan bu membranlarla pervaporasyonda önemli işletme parametreleri olan besleme konsantrasyonu, besleme akış hızı, sıcaklık ve membran hazırlanması sırasında çözücü olarak kullanılan asetonun buharlaşma süresi gibi parametrelerin pervaporasyon (PV) performansı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışılan sıcaklıklar 30, 35 ve 40 °C'dir. Sıcaklığın artması geçiş hızını arttırdığı için akıyı arttırıcı yönde etkilemiştir. Pervaporasyonda besleme bileşimi olarak ağırlıkça %2-%5 BuOH aralığında çalışılmıştır. Ayrıca ABE karışımları bileşenlerinde de deneyler yapılarak pervaporasyon performansları incelenmiştir. Besleme bileşimindeki bir değişim sıvı-membran arayüzeyindeki sorpsiyon olayını etkilediği için besleme çözeltisinde bütanol konsantrasyonundaki artış, akının ve seçiciliğin artmasıyla sonuçlanmıştır. Farklı akış hızlarında (1000-2350 ml/dak aralığında) çalışılarak besleme hızının PV performansı üzerine etkisi incelenmiştir. Genel olarak besleme hızının artmasıyla akıda artış gözlemlenmiştir. En yüksek seçicilik değeri, PDMS / PTFE membran kullanılan, 40 °C sıcaklıkta %5 bütanol içeren besleme çözeltisiyle sürekli sistemde gerçekleştirilen deneylerde 61,3 olarak elde edilmiştir. Fakat bu durumda çok düşük akı elde edilmiştir (150 g/m2sa). Aynı proses IS varlığında gerçekleştirildiğinde seçicilik 48,3'e düşerken akı değerleri 2 katına çıkmıştır. İyonik sıvının etkisiyle gerçekleşen akı artışı seçicilikteki düşüşü telafi edecek düzeydedir. Farklı proses parametrelerinde yapılan PV deneylerinde seçicilik; PTFE destek tabaka kullanıldığında 24,7 ve 61,3 aralığında, PVDF destek tabaka kullanıldığında 22,5 ve 48,6 aralığında bulunmuştur. PVDF membranlarla çok daha yüksek akılar elde edilirken, bu membranla seçicilik değerleri daha düşüktür. Genel olarak iyonik sıvının PDMS'ye eklenmesiyle akı ve seçicilik değerlerinde artış gözlenmiştir. Özellikle membranda iyonik sıvının kullanımıyla akılarda ortalama %300 artış gerçekleşmiştir. Membranlar hazırlanırken viskoziteyi düşürmek amacıyla çözücü olarak kullanılan asetonun buharlaşma süresi membranın yapısı üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Süre azaldığında membranın fiziksel görünümü değişmiş ve daha opak bir görüntü ve jelimsi bir yapı gözlenmiştir. Morfolojinin değişimine bağlı olarak akı artmıştır. Yapılan deneyler sonucunda PDMS-IS / PVDF ve PDMS-IS / PTFE membranların pervaporasyonla etkin bir bütanol geri kazanımı için kullanılabileceği ortaya konmuştur.