FIRÇASIZ DOĞRU AKIM MOTORUNUN BULANIK MANTIK TABANLI UYARLAMALI PI DENETLEYİCİ İLE REFERANS HIZ TAKİBİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ VE PERFORMANS ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KONTROL VE OTOMASYON MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEYFULLAH ÖRNEK
Danışman: İbrahim Alışkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fırçasız doğru akım (FDAM) motorları, yüksek verimlilikleri, bakım gereksinimlerinin düşük olması ve geniş hız aralığında kararlı çalışma kabiliyetleri nedeniyle endüstriyel uygulamalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak FDAM motorların doğrusal olmayan dinamik yapıları, parametre belirsizlikleri ve ani yük değişimleri, klasik sabit kazançlı denetleyicilerle yüksek hassasiyetli hız kontrolünü zorlaştırmaktadır. Özellikle PI denetleyiciler, tasarım ve uygulama kolaylığı sunmalarına rağmen değişken çalışma koşullarında aşım, uzun yerleşme süresi ve sürekli hâl hatası gibi performans sorunları sergileyebilmektedir. Bu çalışmada, FDAM motorların hız kontrolü için klasik PI denetleyici, bulanık mantık denetleyici ve bulanık mantık tabanlı uyarlamalı PI denetleyici yapıları tasarlanmış ve karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Öncelikle FDAM motorun elektriksel ve mekanik dinamikleri matematiksel olarak modellenmiş, elde edilen model PI denetleyici tasarımında kullanılmıştır. Bulanık mantık tabanlı denetleyici yapısında, hız hatası ve hız hatasının değişimi giriş değişkenleri olarak seçilmiş;xii Mamdani tipi çıkarım mekanizması kullanılarak denetleyici çıkışı elde edilmiştir. Uyarlamalı bulanık PI denetleyici yapısında ise, bulanık mantık denetleyicisi aracılığıyla PI denetleyicinin kazançları gerçek zamanlı olarak ayarlanarak değişken yük ve hız koşullarına uyum sağlanmıştır. Denetleyici yapıları, farklı referans hız değerleri ve ani yük değişimleri için incelenmiş; elde edilen sonuçlar aşım, yerleşme süresi, sürekli hâl hatası ile birlikte HKT, MHT ve ZAMHT performans ölçütleri üzerinden karşılaştırılmıştır. Benzetim sonuçları, klasik PI denetleyicinin temel hız kontrolünü sağladığını ancak değişken çalışma koşullarında performansının sınırlı kaldığını göstermektedir. Bulanık mantık denetleyici, doğrusal olmayan sistem davranışlarına karşı daha kararlı bir yanıt sunarken, bulanık mantık tabanlı uyarlamalı PI denetleyicinin hem geçici rejim hem de sürekli hâl performansında belirgin iyileşmeler sağladığı gözlemlenmiştir. Ani yük değişimlerinin bulunduğu durumlarda, uyarlamalı yapının aşım, yerleşme süresi ve hata performans ölçütleri açısından diğer denetleyicilere göre daha başarılı sonuçlar verdiği gözlemlenmiştir.