Müziği anlamlandırma sürecinde öyküleyici dinleme biçiminin schumann'ın karakter parçaları üzerinden değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İDİL GÜNEY ŞİMŞEK
Danışman: Ece Merve Yüceer Nıshıda
Özet:
Bu araştırmanın amacı, dinleyicilerin müziği anlamlandırma stratejisi olarak öyküleyici dinleme (narrative listening) eğilimlerini ve oluşturdukları anlatılara etki eden faktörleri incelemektir. Çalışmanın kuramsal çerçevesini müzikte anlam, duygu ifadesi, iletişim ve kültür ürünü olarak müzik gibi sosyal olgular ile öyküleyici dinleme ve dinleyici tipleri oluşturmaktadır. Tarihsel bağlam için Robert Schumann'ın biyografisi, dönemi, müzik stili ve edebiyatla ilişkisine dair literatür taraması yapılmıştır. Veriler kapalı, açık ve Likert tipi sorulardan oluşan bir anketle toplanmıştır. Ankette Schumann'ın Op. 68 Album für die Jugend eserinden dört karakter parçasına -bestecinin resim, şiir veya kişilerden esinlenerek belli bir duygu durumunu müziğe aktardığı eserler- ilişkin sorular, katılımcıların müzikle ilişkisi ve sosyodemografik bilgiler yer almıştır. İstanbul'da okuyan öğrencilerden (18-25 yaş) toplam 176 kişi (73 alan içi, 103 alan dışı) ankete katılmıştır. Eserlerin müzikal analizleri yapılmış ve ampirik verilerle ilişkilendirilmiştir. Nicel verilerin istatistiksel değerlendirmesinde SPSS ve R programları kullanılmış; kategorik veriler için ki-kare (χ2), sürekli veriler için bağımsız t testi ve tek yönlü ANOVA analizleri yapılmıştır. Açık uçlu yanıtlar içerik analizi yönteminin nitel ve nicel boyutlarıyla (kelime sıklığı, kelime bulutu, kosinüs benzerliği) analiz edilmiştir. Nitel kodlama, dört sosyal bilimciden oluşan araştırma ekibi tarafından MAXQDA programında uzlaşıya dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre öyküleyici dinleme eğiliminin müzik eğitiminden, cinsiyet veya gelir grubu gibi sosyodemografik etmenlerden bağımsız bir dinleyici eğilimi olduğu saptanmıştır. Eseri beğenme düzeyi ve esere aşinalık arttıkça öyküleyici dinlemenin de arttığı tespit edilmiştir. Dinleyicilerin oluşturduğu anlatılar incelendiğinde, öyküleyici dinleme unsurlarından (kişi, durum/olay, ortam/bağlam) kişi kategorisinde dikkat çekici benzerlikler, diğer kategorilerde ise çeşitlilikler gözlemlenmiştir. Bu sonuçlar, müziğin bireysel ve evrensel anlam oluşturma kapasitesini göstermiş ve araştırma konusunun interdisipliner boyutuna dikkat çekerek ampirik çalışmalara duyulan ihtiyacı gözler önüne sermiştir.
Anahtar Kelimeler: Öyküleyici Dinleme, Karakter Parçası, Dinleme Biçimleri, Robert Schumann, Gençlik Albümü