Foucault ve İktidar. Gözetim toplumunda özgürlük mümkün mü?
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kader Kemeç
Danışman: Pascale Roure
Özet:
Bu çalışma, Michel Foucault’nun iktidar analizinden hareketle modern öznenin kuruluşunu ve özgürlüğün imkânını tartışmaktadır. Temel soru, iktidarın yalnızca dışsal bir baskı ya da yasaklama biçimi olarak değil, özneyi, bedeni, normları ve hakikat rejimlerini üreten bir ilişkiler ağı olarak işlediği durumda özgürlüğün nasıl düşünülebileceğidir. Bu çerçevede özgürlük, iktidarın dışında kalan saf bir alan ya da soyut bir hak olarak değil; öznenin kendisini kuran normlarla, hakikatlerle ve iktidar ilişkileriyle kurduğu eleştirel ilişki içinde ele alınmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Foucault’nun iktidar anlayışı; üretkenlik, disiplin, normalleştirme, beden politikaları ve hakikat rejimleri bağlamında incelenmektedir. Bu bölümde iktidarın yalnızca baskılayan değil, aynı zamanda özneyi ve hakikati kuran bir işleyişe sahip olduğu gösterilmektedir. İkinci bölümde özneleşme, kendilik teknolojileri, hakikat oyunları ve etik özgürlük sorunu ele alınmaktadır. Burada özne, iktidara yalnızca maruz kalan edilgen bir varlık olarak değil, kendisini belirleyen normlarla ilişki kurabilen ve bu ilişkiyi dönüştürebilen tarihsel bir konum olarak değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde ise Foucaultcu çerçeve, Elsa Dorlin’in beden, özsavunma ve savunmasızlık tartışmaları üzerinden genişletilmektedir. Bu bölümde özgürlüğün yalnızca etik bir kendilik ilişkisi değil, aynı zamanda bedensel ve dijital koşullar içinde sınanan kırılgan bir imkân olduğu savunulmaktadır. Sonuç olarak tez, özgürlüğü iktidarın yokluğu olarak değil; iktidar ilişkileri içinde beliren, bedensel deneyimlerle somutlaşan ve güncel dijital görünürlük rejimleri içinde yeniden sınanan bir özneleşme ve direnme imkânı olarak tartışmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İktidar, Özgürlük, Özneleşme, Foucault, Dorlin