Sürdürülebilir hareketlilikte çok katmanlı yaya motivasyon analiz modeli ve aktif yaya planlamasına entegrasyonu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜNEŞ ECE ALBAYRAK
Danışman: Nilgün Çolpan Erkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın amacı, yaya motivasyonuna olumlu ya da olumsuz etki eden faktörleri çok katmanlı belirlemek, sürdürülebilir kentsel hareketlilikte aktif yaya planlamasına katkıda bulunmaktır. Yaya davranışı ve yürünebilirlik araştırmalarında kullanılan yöntemler genellikle mekânın fiziksel ve algısal boyutlarına odaklanmakta olup davranışı gözleme, işleme ve yorumlama konusunda yetersiz kalmaktadır. Yaya motivasyonu gibi davranış eksenli çalışmalarda disiplinler arası, kapsamlı, gözleme dayanan ve araştırmacının da mekânı deneyimlediği katmanlı yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasında, yeni gelişen ve geleneksel yöntemler kullanılarak 'çok katmanlı yaya motivasyon analiz modeli' sunulmaktadır. İlk aşamada, sürdürülebilir kentsel hareketlilik ve yaya planları değerlendirilmiş olup, araştırmanın devamında, kapsamlı bir davranış kuramı olan 'kapasite, fırsat, motivasyon kuramı' ilgili literatürle ilişkilendirilerek, yaya motivasyonu açıklanmış ve yaya motivasyonuna etki edebilecek faktörler belirlenmiştir. Aynı zamanda, yayaların teşviki için 'dürtme kuramı'ndan yararlanılarak akıllı seyahat asistanı için 'yürümenin dürtme stratejileri' sıralanmıştır. Araştırmanın saha çalışmasını, benzer makro özelliklere ve farklı yaya canlılığına sahip olan, İstanbul'da yer alan üç ticari cadde Bahariye Caddesi, Moda Caddesi ve Nuhkuyusu Caddesi oluşturmaktadır. Her üç alanda, 'çok katmanlı yaya motivasyonu' modelinin aşamaları uygulanmış ve her aşamadan diğerine geçişte veriler aktarılmıştır. Araştırma tasarımında veri toplama ve analiz etmeye yönelik 7 etap bulunmaktadır. Bunlar; alanların genel özellikleri, mekânsal analizler, ön anket ve mekânsal tipoloji, yaya sayımları (yaya yoğunluğu ve davranış haritalaması), birlikte yürüme mülakatı, yaya anketi ve mikro-mekânsal özelliklerin puanlanmasıdır. Bulgular, yaya motivasyonu analizi için nitel/nicel yöntemlerin birlikte ve katmanlı bir şekilde kullanılmasının verimli olacağı sonucuna ulaştırmış ve aktif yaya planlaması için kanıta dayalı verilerin önemi ortaya koymuştur. Buna ek olarak araştırma, çok katmanlı yaya analiz modelinde yer alan her bir aşama için ilişkin toplama prosedürlerini de açıklayarak yaya analizine ilişkin çalışmalar için altlık sağlamaktadır.