KAHVERENGİ ALANLARIN YENİDEN İŞLEVLENDİRİLMESİ: ZONGULDAK ÜZÜLMEZ KÜLTÜR VADİSİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA AKÇAY YILDIZ
Danışman: Gökçe Tuna
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapılar, barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilmiş, toplumsal, ekonomik ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak dönüşüme uğramıştır. Endüstri Devrimi ile başlayan hızlı kentleşme, doğal kaynakların bilinçsizce tüketilmesine, çevresel kirliliğin artmasına ve ekosistemlerin bozulmasına neden olmuştur. Bu süreç, insan-doğa ilişkisini zayıflatmış; ekolojik bozulmalar, çevresel felaketler yapı sektöründe sürdürülebilir yaklaşımları zorunlu hale getirmiştir. Sürdürülebilirlik, doğal sistemleri iyileştirmeyi ve yapılı çevreyi ekosistemle uyumlu hale getirmeyi amaçlayan rejeneratif tasarım anlayışıyla ele alınmalıdır. Endüstriyel yapılar çoğunlukla kent merkezlerinde, hammaddeye ve sulak alanlara yakın yerlerde konumlanmış yapılardır. Üretim sürecinden kaynaklanan kirleticiler nedeniyle bu alanlar 'kahverengi alan (brownfield)' olarak tanımlanmakta ve çevresel açıdan risk oluşturmaktadır. Terk edilen bu alanlar kentsel çöküntü bölgeleri oluşturarak güvensizliğe neden olmaktadır. Endüstriyel yapıların yeniden işlevlendirilmesi ekolojik, sosyal ve ekonomik açıdan önemli katkılar sunmaktadır. Bu yapıların korunarak toplumsal yaşama kazandırılması kentsel belleği güçlendirerek sosyal ve kültürel sürekliliği sağlamaktadır. Çalışma, Zonguldak Üzülmez Kültür Vadisi'nde bulunan Atölye ve Lavuar yapılarının yeniden işlevlendirilmesi sürecini ele almaktadır. Endüstri mirası açısından önemli bir yere sahip olan bu yapıların yeniden kullanımı ve kentsel entegrasyonu, kahverengi alanların temizlenmesi süreçleri değerlendirilerek projenin sürdürülebilirlik boyutlarına etkisi analiz edilmekte; rejeneratif tasarım yaklaşımıyla ilişkisi incelenmektedir. Yeniden işlevlendirme sürecinin çevresel sürdürülebilirlik açısından doğal kaynakların korunmasına, ekolojiye katkı sağlamasına ve biyoçeşitliliği desteklemesine; sosyal sürdürülebilirlik açısından kentsel belleğin canlandırılmasına, kamusal yaşamı teşvik etmesine ve sosyal katılımcılığı artırmasına; ekonomik sürdürülebilirlik açısından mevcut yapı stoğunun değerlendirilmesine, yeniden kullanım yoluyla maliyetlerin düşürülmesine ve bölgesel istihdam olanaklarının geliştirilmesine olan katkıları ele alınmaktadır. Mevcut sistemin çıktılarının yeniden kullanılacak projeler için girdi oluşturma potansiyelinin rejeneratif tasarım yaklaşımı bağlamında olumlu katkıları incelenmektedir. Çalışma, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'ndan 11. Amaç 'Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar' kapsamında değerlendirilerek, endüstri yapılarının korunması ve yeniden kullanılması süreçlerinde sürdürülebilirliğin nasıl sağlanabileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tez kapsamında incelenen projeyle endüstriyel mirasın korunmasının ve yeniden kullanım yaklaşımlarının sürdürülebilir kentleşmeye olan katkıları, uygulamaların rejeneratif tasarım yaklaşımlarına uygunluğu Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında irdelenerek örneklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Endüstri Mirası, Kahverengi Alan, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, Yeniden İşlevlendirme, Zonguldak Üzülmez Kültür Vadisi