Teknokrat-Bürokrat Kişiliğiyle Diplomat Numan Menemencioğlu'nun Biyografisi (1891-1958)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk ilkeleri ve inkılap Tarihi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Turay Yayla

Danışman: Ercan Karakoç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tezinde, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında hariciyeye intisap eden ve Cumhuriyet döneminde Dışişleri Bakanlığında üst düzey görevlerde bulunan Numan Menemencioğlu'nun hayatı ele alınmış ve dışişlerinde yaptığı hizmetler ortaya konulmuştur. Numan Menemencioğlu, önceleri Çukurova civarı ve Toroslarda yaşayan Menemencioğulları ailesinden İttihatçı Menemenlizâde Mehmed Rifat Bey ile meşhur vatan şairi Namık Kemal'in kızı Feride Hanım'ın oğludur. Babası Bağdat'ta defterdar olarak görev yaparken 1891'de burada doğdu. İlk ve ortaöğrenimini özel Selanik Terakki (Şemsi Efendi) ile İstanbul Burhan-ı Terakki okullarında gördü. Lise eğitimini Kadıköy Saint Joseph'te tamamladı. Lozan Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Hemen akabinde 1914'te hariciyeye intisap ederek Viyana Büyükelçiliğinde çalışmaya başladı. Sırasıyla Bern, Paris, Bükreş, Atina, Budapeşte ve Beyrut'ta görev yaptı. 1928'de Dışişleri Bakanlığı merkez teşkilatına atanan Menemencioğlu, bir yıl Birinci Daire Umum Müdürü olarak görev yaptıktan sonra teknokrat kişiliğini göstereceği müsteşar, genel sekreter ve siyasi müsteşarlık vazifelerinde bulundu. Bu süreçte görev yaptığı makamların bakandan sonra gelmesi nedeniyle Bakanlıkta öne çıktı. Atatürk ve İnönü'nün himayelerinde dışişlerinde en etkin bürokrat oldu. Nitekim bu yıllarda bakanlığın teşkilatlanmasında başrolü oynadı ve dış politikada yaşanan gelişmelerde önemli görevler üstlendi. Özellikle Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Hatay Meselesi'nin çözüm sürecinde öne çıktı. II. Dünya Savaşı yıllarında takip edilen Denge Politikası adlı stratejinin banisi ve uygulayıcısıydı. Teknokrat-bürokrat olarak 1942-1944 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı yaptı. Geleceğin başbakanı gözüyle bakıldığı bir dönemde, Boğazlar'dan geçen ticaret gemisi görünümündeki silahlı Alman gemilerin tespit edilmesi nedeniyle bakanlıktan istifa etmek zorunda kaldı. Akabinde Paris'e Büyükelçi atandı. Önceleri CHP, bilahare DP'den Gaziantep ve İstanbul milletvekili seçildi. Özel hayatı, hassas ve sağlıksız bünyesi ve dışişlerinde akraba kayırmacılığıyla dikkatleri üzerine çeken Numan Menemencioğlu 15 Şubat 1958'de Ankara'da vefat etti.