ALUMİNYUM, SUNİ DERİ VE HİDROJEN PEROKSİT SEKTÖRLERİNDE OLASI ENDÜSTRİYEL KAZA SENARYOLARININ İNSAN, ÇEVRE VE PROSES GÜVENLİĞİ AÇISINDAN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Serkan SATICI
Danışman: Uğur Kurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiyede büyük endüstriyel kaza potansiyeline sahip, Seveso kapsamında sisteme kayıtlı 1.000 kadar işletme varken, toplam endüstriyel tesis sayısı 60.000'in üzerindedir. Seveso kapsamına giren tesisler için özel olarak büyük endüstriyel kaza politikası hazırlanması istenilse de diğer endüstriyel tesisler için, bu mantıkta bütünleşik bir sistem kurgusu zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu açıdan endüstriyel tesislerde insan – çevre – tesis/proses güvenliği açısından bütünleşik bir risk yönetimi sisteminin nasıl kurgulanması gerektiği sorusu akıllara gelmektedir. Buradaki asıl nirengi noktası, ciddi boyuttaki endüstriyel kazalara sebep olması muhtemel kritik etmenlerin nasıl tespit edileceği, teknik emniyet zafiyeti oluşturacak senaryoların tahmini ve sonuçları açısından insana- çevreye- tesise vereceği potansiyel zarar- etki düzeyinin nasıl belirleneceği, sonrasında ise ne gibi önlemler alınacağıdır. Genel olarak bakıldığında, prosesi gereği özellikle tehlikeli kimyasal kullanan tesislerin büyüklükleri ve makine parkurlarının karmaşıklığına bağlı olarak, proseste yanlış giden şeylerin zamanın da farkına varılması ve olası etkileşimlerin tahmin edilmesi pek mümkün değildir. Bu noktada sistemsel bir kurgu ve farklı yöntemlerle risk değerlendirme çalışmaları yapılması; yani proses- işletme, bakım- onarım, idari -yönetimsel, insan faktörü, makine – ekipman, yazılım -otomasyon vb. birçok sosyo- teknik hatanın gerçekleşmeden önce, zamanında fark edilebilmesi veya gerçekleşse dahi etkilerinin sınırlandırılması için risklerin tespiti ve mevcut ya da olması gereken kontrol mekanizmalarının belirlenmesi zorunludur. Bu çalışmada; kapsam dışı, orta ve küçük ölçekli alt seviyeli kuruluş ya da üst seviyeli kuruluş ayrımı olmaksızın potansiyel olarak ciddi endüstriyel kaza riski taşıyan tesislerde risk yönetimi açısından nasıl bir sistem izlenmesi gerektiği, uygulama örnekleri ile anlatılmaya çalışılacaktır. Esasen risk yönetimi açısından endüstriyel kaza senaryolarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmalarında bilinen birçok farklı metodoloji, birlikte kullanılarak, hibrit bir sistem yürütülür. Bu açıdan yürütülen çalışmada, farklı metotlar ve uygulama örnekleri sunularak genel geçer rehber bir kaynak oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışma en genel perspektifte sırasıyla; öngörülen ciddi endüstriyel kaza tehlikelerinin belirlenmesi, makine – kimyasal – çevresel – iş bazlı ve proses bazlı risk değerlendirme yöntemleri ile kritik – major risklerin belirlenmesi, mevcut ve olması gereken teknik emniyet ve güvenlik bariyerlerinin tanımlanması, referans kaza senaryoları üzerinden papyon diyagramlarının oluşturulması, senaryolara karşı bariyer performanslarının değerlendirilmesi, total risk yönetimi etkinliğinin değerlendirilmesi, tesis güvenlik açığının – etki alanlarının haritalandırması ve acil durum eylem planı oluşturma bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmanın alt kırılım ve uygulama kısımlarında ise alüminyum, suni deri ve hidrojen peroksit sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelerde örnek çalışmalar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Büyük Endüstriyel Kaza, Proses Güvenliği, Risk Değerlendirmesi, Koruma Katmanları Analizi, Papyon Diyagramı.