Hidrojen vadisi tasarım sürecinde risk değerlendirme için entegre bilişsel güvenilirlik ve hata analizi metodu önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİFNAZ OLGAÇ
Danışman: Ali KARAŞAN, İhsan KAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin yol açtığı çevresel ve ekonomik riskler, fosil yakıtların yerine yenilenebilir ve düşük karbonlu enerji kaynaklarına geçişi zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda ulusal ve uluslararası düzeyde birtakım girişimler yürütülmektedir. Türkiye'de sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek ve enerji güvenliğini sağlamak amacıyla temiz enerji alanında teknoloji geliştirme ve teknoloji transferi için kapsamlı çalışmalar başlatmıştır. Hidrojen, tüketimi sonucu yalnızca su buharı üretmesi ve yüksek enerji yoğunluğuna sahip olmasıyla temiz bir enerji kaynağı olarak öne çıkmaktadır. Hidrojen enerjisi ile ilgili tüm faaliyetlerin bir arada gerçekleştirildiği sürdürülebilir ekosistem "Hidrojen Vadisi" olarak isimlendirilmektedir. Hidrojen vadisi faaliyetlerinin güvenli olarak gerçekleştirilebilmesi için proaktif ve çok boyutlu risk değerlendirmesinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu tez çalışması kapsamında, hidrojen vadisinin tasarım aşamasında karşılaşılabilecek risklerin yapay zekâ ve Bilişsel Güvenilirlik ve Hata Analizi Yöntemi (Cognitive Reliability and Error Analysis Method - CREAM) yöntemleri xii başta olmak üzere bulanık mantık ile genişletilmiş entegre bir metodoloji ile değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Literatür taraması ile tanımlanan riskler finansal, çevresel, altyapısal, yönetimsel ve teknik açıdan ele alınarak çok boyutlu bir analiz gerçekleştirilmiştir. Önerilen metodoloji, risk değerlendirme boyutlarındaki yapısal modeli incelemek ve ortak performans koşullarının (OPK) ağırlıklarını hesaplamak amacıyla entegre bulanık Karar Verme Deneme ve Değerlendirme Laboratuvarı (Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory, DEMATEL) ve bulanık bilişsel haritalama yöntemlerini (BBH) kullanmaktadır. Belirlenen risklerin risk boyutları temelinde CREAM kapsamında yer alan bağlamsal kontrol moduna göre sınıflandırılabilmesi için OPK'ların belirlenen göreli ağırlıkları başlangıç ağırlık vektörü olarak kullanan yapay sinir ağları modelleri oluşturulmuştur. Farklı boyutlarda gerçekleştirilen değerlendirmeler bulanık çıkarım sistemi ile birleştirilerek nihai bir risk değerlendirme skoru elde edilmiştir. Türkiye'de kurulacak bir hidrojen vadisinin tasarım süreci ele alınarak gerçekleştirilen uygulama sonucu finansal, çevresel, altyapısal, yönetimsel ve teknik boyutları en çok etkileyen faktörler sırasıyla Yatırımcıların Tutumu, Kaynakların Yeterliliği, Organizasyonun Yeterliliği, İş Birliği Kalitesi ve Tasarım olarak belirlenmiştir. Gerçekleştirilen risk değerlendirmesi sonucunda en öncelikli riskin ise Enflasyon ve Faiz Oranı Değişikliği olduğu tespit edilmiştir.