Çocuk edebiyatında "Göç" teması üzerine çoklu bakış açısı temelli bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİRDEVS KAPUSIZOĞLU
Danışman: Bayram Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Göç temasını konu edinen resimli hikâye kitaplarının çoklu bakış açısı ışığında genetik, formal, metinlerarasılık, dönüşümsel ve sosyokültürel eleştiri yaklaşımlarıyla analiz edilerek eserlerin anlam potansiyelini ortaya çıkarmayı ve bu sayede çoklu bakış açısının çocuk edebiyatı ürünlerini analiz etmedeki katkı ve sınırlılıklarını araştırmayı amaçlayan çalışmada iç içe geçmiş çoklu durum deseniyle nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında göç temalı 29 resimli hikâye kitabı, yazar ve çizerlerin biyografileri ve röportaj metinleri doküman inceleme yöntemi ile ele alınmış; elde edilen veriler, içerik analizi ile yorumlanmıştır. İkinci aşamada ise amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen 9'u yazar, 5'i çizer, 1'i editör olmak üzere 15 resimli hikâye kitabı üreticisi; yaşları 9-15 aralığında 8'i Türk, 5'i yabancı olmak üzere 13 çocuk okur katılımcı ile derinlemesine, yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; nitel veriler tematik içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular postmodern özellikler taşıyan göç temalı resimli hikâye kitaplarının, çoklu bakış açısıyla analizi için son derece işlevsel materyaller olduklarını ortaya çıkarmıştır. Genetik eleştiri kapsamında yapılan analiz; yazar ve çizerin çocukluk çağı deneyimleri, günümüz dünyasına dair meselelere duyarlılıkları, çokkültürlü yaşam deneyimleri, meslek seçimleri ya da inanç ve değerleri gibi pek çok unsurun eserin oluşumundaki etkilerini bulgulamıştır. Formal eleştiri yaklaşımıyla yapılan analizde karakter, olay örgüsü, zaman ve mekân, bakış açısı, üslup, tema, ana fikir gibi unsurların ayrı ayrı incelenmesiyle elde edilen veriler; metinlerarası, dönüşümsel ve sosyokültürel eleştiri ile yapılan analizlere hazırlık yapma imkânı tanımış ve daha derin analizler için bir zemin hazırlamıştır. Metinlerarası analiz; eserlerin desteklediği, benzediği ya da çürüttüğü metinlerle ne tür ilişkiler geliştirdiğine dair bulguları ortaya çıkarırken dönüşümsel analiz bulguları, göçmen olsun ya da olmasın okurların göç temalı eserlerle deneyimsel, estetik, yorumlayıcı ve bilişsel ilişki kurabildiğini ortaya koymuştur. Sosyokültürel eleştiri kapsamında yapılan analiz bulguları göç temalı eserlerin hangi politik, ideolojik ve kültürel dokuları içerdiğine dair görünümleri sunmuş ve sonuçta; her eleştirel yaklaşımın kendine has güçlü ve sınırlı yönlerinin olduğu, ancak metne ve bağlama göre eleştirel bakış açılarının birlikte ele alınmaları hâlinde metnin anlam potansiyelini açığa çıkaracağı tespit edilmiştir. Ebeveyn ve öğretmenler, modern sorunlara ve kültürel meselelere odaklanan postmodern resimli hikâye kitaplarının çoklu bakış açısıyla analizi konusunda çocukları teşvik ederlerse çocuklar kendilerine sunulan göstergebilimsel bilgilerle, inşa ettikleri anlamların metinde nasıl temsil edildiğini daha derin bir kavrayışla anlayabilecekler ve sorgulamadan kabul ettikleri olay ve durumlar için yeni olasılıklara açılan deneyim alternatifleriyle tanışacaktır. Anahtar Kelimeler: Sorun Odaklı Çocuk Edebiyatı, Resimli Kitap, Göç, Edebiyat Eleştirisi, Çoklu Bakış Açısıyla Analiz