SAVUNMA SANAYİİ İNSAN KAYNAKLARI SÜREÇLERİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN NÖTROSOFİK YAMUK BULANIK AHP YÖNTEMİ İLE ANALİZİ: KURUMSAL ETKİNLİK VE KAYNAK OPTİMİZASYONU
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fak., İşletme Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEGÜM YAĞCIOĞLU
Danışman: Gökhan Özkaya
Özet:
Savunma sanayii, üretim yapısı ve kritik stratejik konumu nedeniyle nitelikli insan kaynağına en çok ihtiyaç duyan sektörlerin başında gelmektedir. Türkiye, bulunduğu coğrafi konum ve bu doğrultusunda hızla gelişen, yerlileşme oranı artan ve büyüyen bir savunma sanayiine sahiptir. Sektörün bu dinamik yapısı, sadece teknik donanımı değil, aynı zamanda kurum kültürüne ve stratejik hedeflere uyum sağlayacak doğru yeteneklerin seçilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı; Türkiye’nin mevcut konjonktüründe ulusal güvenlik ve ekonomik kalkınmada hayati rol oynayan savunma sanayii kuruluşlarında, insan kaynakları yönetiminin en temel fonksiyonu olan işe alım ve yerleştirme süreçlerini optimize ederek operasyonel etkinliği artırmaktır. Araştırma kapsamında; Akademik ve Bilişsel Hazırbulunuşluk, Teknik Yetkinlik ve Sektörel Tecrübe, Süreç Yönetimi ve Kurumsal Gelişim, Psikolojik ve Yönetsel Dayanıklılık ile Yenilikçilik ve Dijital Çeviklik olmak üzere 5 temel boyut altında 25 alt kriter tanımlanmıştır. Veri toplama sürecinde, savunma sanayii insan kaynakları ekosistemini mikro düzeyde temsil eden üç kıdemli uzmanın görüşlerine başvurulmuştur. Uzman kararlarındaki belirsizlik, eksik bilgi ve kararsızlık durumlarını doğrusal olmayan bir esneklikle modelleyebilmek amacıyla Tek Değerli Nötrosofik Yamuk Bulanık AHP (SVTN-AHP) yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen uzman matrisleri, Nötrosofik geometrik ortalama operatörü ile birleştirilmiş ve Geliştirilmiş Ağırlıklı Normalize Skor Fonksiyonu kullanılarak durulaştırılarak analize tabi tutulmuştur. Yapılan analizler sonucunda, savunma sanayii işe alım süreçlerinde en yüksek önem derecesine sahip ilk iki kriterin %9,76 ağırlıkla "Milli Bilinç ve Etik Değerler" ve %9,43 ağırlıkla "Üniversite ve Bölüm Saygınlığı" olduğu tespit edilmiştir. Sistemin en zayıf etkiye sahip operasyonel kriteri ise %1,02 ağırlıkla "Standart ve Regülasyon Bilgisi" olarak saptanmıştır. Ampirik sonuçlar ve sektörel paradoksların incelenmesi neticesinde; sektörel tecrübe, milli bilinç ve duygusal zekâ gibi eğitimle sonradan kazandırılamayan dinamik kabiliyetlerin, mezuniyet not ortalaması (GPA), standart bilgisi ve yazılım hakimiyeti gibi statik özelliklere kıyasla karar vericiler tarafından çok daha kritik bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu bulgular, savunma sanayii insan kaynakları süreçlerinin yalnızca teknik donanım veya sayısal başarılar üzerinden değil; içselleştirilmiş etik değerler, ekosistem kültürü ve bilişsel esneklik temelleri üzerine inşa edilmesi gerektiğini kanıtlamakta ve kurumların yetenek kazanımı stratejileri için rasyonel bir yönetsel yol haritası sunmaktadır.