TÜRKİYE'DE ZORUNLU EĞİTİM BİNALARINDA TİP PROJE ÜRETİMİ /
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Elif Bayram
Danışman: Candan Çıtak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitim, insanın varoluşundan bu yana yaşamının bir parçası olarak, bireyin ve onun oluşturduğu toplumun gelişiminde önemli rol oynamıştır. Eğitim, başlangıçta günlük yaşamın pratikleri içinde kendiliğinden gerçekleşen bir aktarım süreciyken, üretim şekillerinin değişmesi, toplumsal yapının gelişip karmaşıklaşmasıyla kurumlar aracılığıyla örgütlenen bir hâl almıştır. Bireyin yetiştirilmesi, bilgi, kültür ve değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılması gereksinimi ile kurumsallaşan eğitim, modern toplumların ortaya çıkışıyla kitlesel bir boyut kazanmıştır. Gelişmiş toplumlarda ekonomik kalkınmanın ve ulusal birliğin sağlanmasında stratejik önemi fark edilen eğitim, düzenlenmesi ve denetlenmesi gereksinimi ile merkezi otoritenin sorumluluğuna geçmiştir. Eğitimin fiziksel altyapısını oluşturan eğitim yapıları üretimi de bu sürecin bir parçası olarak devletin hizmet alanlarından birisi olmuş, toplumsal ideolojilerin ve dönüşümlerin mekânsal ifadeleri haline gelmiştir. Türkiye'de, eğitim hakkının anayasa ve kanunlarla güvence altına alınması ve fırsat eşitliği ilkesinin gözetilmesi, eğitim mekânlarının planlama ve inşa süreçlerinin merkezi bir yönetim anlayışıyla yürütülmesini beraberinde getirmiştir. Merkezi yönetimin tercih ettiği üretim pratiklerinin başında tip proje modeli gelmiştir. Tip projeler, belirli bir proje türüne ilişkin yapıların, herhangi bir arsa, iklim ve topoğrafya verisi düşünülmeksizin tasarlanmış, onaylanmış bir modelin farklı bağlamlarda yinelenmesine dayanan bir proje elde etme yöntemidir. Tip projeler, her yeni yapı için yeni ve özgün bir tasarım sürecine girmek yerine, onaylanmış ve test edilmiş bir projenin kullanımına olanak tanıması sebebiyle, hızlı, ekonomik ve kolay üretilebilir olmaları gerekçesiyle tercih edilmişlerdir. Eğitim binalarının tip projelerle üretimi, Cumhuriyet'in ideolojik hedefleri doğrultusunda bir araç olarak kullanılmasından başlayarak, günümüzde esnek ve yenilikçi öğrenme ortamı ihtiyacına yanıt verecek bir standartlaşma aracı olarak kullanılmasına kadar uzanan süreçte gelişim göstermiştir. Türkiye'de tip projelerle üretilen eğitim binaları, dönemin kamu politikaları, eğitim anlayışı ve devletin kurumsal standartlaşma stratejileri doğrultusunda şekillenmiştir. Bu tez çalışmasıyla, Türkiye'deki zorunlu eğitim binalarının üretiminde proje elde etme yöntemi olarak kullanılan tip projelerin gelişimi, kullanım gerekçeleri, yasal dayanakları ve kamu politikalarıyla olan ilişkisi bağlamında analiz edilmektedir. Çalışma, tarihsel okuma aracılığıyla devletin süreç içindeki zorunlu eğitim binaları üretimindeki değişen rolünü ortaya koymaktadır. Araştırma kapsamında ulaşılan bilgilerin gelecekteki eğitim binaları üretiminde politika ve tasarım kararlarına kaynak teşkil etmesi hedeflenmektedir.