Sinemada aşkın üslup ve Tanrı arayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ENES SERENLİ
Danışman: Erkan Çiçek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Amerikalı film eleştirmeni, kuramcı, senarist ve yönetmen Paul Schrader'ın 1972 yılında incelemiş olduğu tez çalışmasını ve ardından "Transcendental Style in Film" adıyla yayınlanmış ve daha sonrasında 2017 yılında "Sinemada Aşkın Üslup" başlığıyla Türkçe'ye çevrilmiş ve İnsan Yayınları tarafından yayınlanmış metninden yola çıkılarak yazılmıştır. Çalışma, Paul Schrader'ın ortaya atmış olduğu ve kuramsallaştırdığı sinemanın aşkın tarafını ve bu aşkınlığın ve genel hatlarıyla sinemanın Tanrı ile olan ilişkisini ve sorgulamalarını inceler. Bu üslubun sinemada kullanılmasındaki en büyük sebeplerden biri "Kutsal Öteki" ile temasa geçmenin yollarını aramaktır. Schrader'e göre Ozu, Bresson ve Dreyer gibi döneminin en önemli yönetmenleri farklı kültürlere ait olmalarına rağmen aşkın üslubun etrafında birleşirler. Filmlerin dini ve manevi konuları ele alması gerekmese de aşkın, kutsal ya da ilahi olanı keşfettiklerini öne sürer. Kutsalı aşağı çekmeye çalışan geleneksel dini filmlerin aksine aşkın bir tarza sahip filmler seyirciyi kutsalın seviyesine eriştirmeyi amaçlar. Bu noktada kutsalın seviyesine ulaşma arzusu Kierkegaard'ın deyimiyle "Tanrı Arayışı"na dayanır. Sinema tarihinde ise bu örneklere sıkça rastlanır. Yalnızca dinsel temalı filmlerle bunu ölçmek ise hata olur. Tanrı'ya dair arayış insanlık var olduğu günden beri hayatın her anında olduğu gibi, sinema var olduğu günden beri de birçok filmin içerisinde bulunur ve görünür. Bu bağlamda bu tez çalışması da Aşkın Üslup'un ve Tanrı'nın film içerisinde "göründüğü" birbirinden farklı anlara tanıklık etme gayretinde olacaktır. Tüm bu izlenimler sonucu ise "Aşkın Üslup" ve "Tanrı Arayışıyla" filmlerin izleyicisine neler vadettiğine dair eleştirel sorgulamalar ve sonuçlandırmalar yapılacaktır. Bu çalışma esasen film içerisinde "görmenin" ve "aşkınlığa ulaşmanın" yollarını arayacaktır. Anahtar Kelimeler: Sinema, Aşkınlık, Tanrı, Kutsal, Arayış