Demiryollarında serbestleşme ve kapasite tahsis yöntemleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM BOZATLI
Danışman: İsmail Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada demiryolu ulaştırmasının diğer ulaştırma türleriyle rekabet edemeyecek duruma gelmesi sonucunda demiryollarında reform ihtiyacı doğmuştur. Reformlar karşımıza demiryollarında serbestleşme ve düzenleme çalışmaları olarak çıkmaktadır. Bu tez çalışmasının üzerinde durduğu iki ana konu bulunmaktadır. İlki demiryollarında serbestleşmeyle birlikte gelen rekabetin dünya çapında farklı ülkelerde nasıl tanıtıldığını ve düzenlendiğini incelemektedir. Özellikle, piyasa düzenlemesinin demiryolu pazarlarına özgü merkezi bir kısmı olan organizasyon yapılarına odaklanmaktadır. İkincisi ise bununla etkileşim halinde olan demiryollarında kapasite (slot) tahsis sürecine odaklanmaktadır. İlk olarak Avrupa Birliği (AB) demiryolu reformu ve dünyada reform konusunda önde gelen başarılı ülkelerden örneklere yer verilmiştir. AB ülkelerinde benimsenen dikey ayrım modeliyle demiryolları altyapı yönetimi ve işletimi birbirinden ayrılmıştır. Bu sayede demiryolu pazarlarında rekabet ortamı oluşturarak, demiryollarının hizmet kalitesinin artırılması ve maliyetinin düşürülmesi hedeflenmektedir. Demiryolu altyapı yöneticisinin (AY) adil ve şeffaf davranarak, kârı ve hizmet kalitesini artırmayı hedefleyen bir tahsis mekanizması ortaya koyması gerekmektedir. Fakat demiryolu kapasite tahsisine ilişkin düzenlemeler arasındaki etkileşim hala tam olarak anlaşılmamış ve akademisyenler tarafından çok az araştırılmıştır. Literatürde demiryolu kapasite tahsisi için ülkemizde ve diğer ülkelerde kullanılan yöntemler tek bir kaynakta toplu halde bulunmamaktadır. Bundan dolayı bu tez çalışması kapsamında incelenen ülkelerdeki demiryolu sistemlerinde AY tarafından, DTİ'lere kapasitenin nasıl tahsis edildiğine yer verilmiştir. Böylece literatürde optimum fayda sağlayan, şeffaf ve sürdürülebilir bir tahsis mekanizmasının ortaya konması için geliştirilen ve kullanılan yöntemler toplu halde ortaya konulmuştur. Ülkemizde demiryollarının serbestleştirilmesine yönelik çalışmalar, 2013 yılında yapılan yasal düzenleme ile başlamıştır. Bu yasa ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) altyapı yöneticiliği görevini üstlenmiştir. Çalışmanın Türkiye ile ilgili bölümünde TCDD tarafından demiryolu tren işletmecilerine kapasite tahsisinin nasıl gerçekleştirdiği anlatılmaktadır. Ayrıca yük trafiğinin yoğun olduğu tek hatlı Malatya-Narlı demiryolu güzergahında kapasite hesabı gerçekleştirilmiştir. UIC Kod 406 belgesinde açıklanan sıkıştırma yöntemi uygulanmıştır. Hattın kapasite kullanım oranı %81,62 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak Malatya-Narlı hattının kapasitesi bugün için yeterlidir.