Kamusal mekân olarak sokağın sosyal ve fiziksel işlevi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA KALENDER
Danışman: Nilgün Çolpan Erkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sokak, insanların kentsel alanla ilk karşılaştığı kamusal mekândır. Kentlerin en küçük birimi olan sokak iletim ve iletişim, görme ve görülme, tanışıklık, aidiyet ve sosyalleşmenin mekânıdır. Sanayileşme, modernizm ve postmodernizm süreçleriyle birlikte sosyal işlevini kaybeden sokak günümüzde daha çok araçların iletim ve depolama alanı olarak işlev görmektedir. Bu nedenle trafik, kirlilik, güvenlik, gürültü, sosyal etkileşim eksikliği gibi sorunların olduğu mekâna dönüşmüştür. Sokağın sahip olduğu sorunlar doğrultusunda dünyada yeni sokak yaklaşımları ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda tezde 1960'lı yıllarda ortaya çıkan Woonerf kavramından sonra Trafik Sakinleştirme Önlemleri, Parklet, Türkiye'de Sokak Bizim Derneği Etkinlikleri, Barselona Süper Blok Modeli, Sokak Sağlıklaştırma Çalışmaları, Akıllı Şehir ve Sokak Yaklaşımları, 15 Dakikalık Şehir Modeli, 1 Dakikalık Şehir Konsepti gibi yaklaşımlar incelenmiştir. Sokağın önemi ve yaya mekânı olarak değeri Covid-19 salgını ve sokağa çıkma kısıtlamalarıyla daha görünür hale gelmiştir. Çalışmanın amacı; kentin iletim ve iletişim mekânı olan sokakların kamusal niteliklerinin saptanması, tarihsel gelişimiyle birlikte değişen sosyal ve fiziksel işlevinin incelenmesi ve değişiminin nedenlerinin sorgulanarak günümüzdeki sokağın niteliklerinin, sorun ve potansiyellerinin ortaya konulmasıdır. Tez çalışması kapsamında sokak mekânının sorunların çözülmesine yönelik sokak niteliklerinin, yaya dostu yürünebilir ve sürdürülebilir sokak ölçütlerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Alan çalışmasında incelenecek sokakları değerlendirebilmek adına değerlendirme tablosu oluşturulmuştur. Tablonun oluşturulmasında sokak tipolojileri, sokağın sorun ve potansiyelleri, sokak yaklaşımlarından yararlanarak tasarım, güvenlik, trafik ve sosyal mekân ölçütleri belirlenmiştir. Tez kapsamında yapılan alan çalışması incelenecek alanların saptanması, analiz edilerek sorunların ortaya konulması ve tasarım önerilerinin geliştirilmesi aşamalarından oluşmaktadır. Alan çalışması kapsamında sokaklar gözlemlenmiş, fotoğraflar, araç ve yaya sayımları, sokak sakinleriyle yapılan kısa görüşmelerle elde edilen veriler desteklenmiştir. Analiz sonrasında çalışması yapılan sokaklar, öncesinde oluşturulan değerlendirme ölçütlerinin puanlanmasıyla değerlendirilmiştir. Tez çalışmasında farklı niteliklere sahip Batı Ataşehir (Ataşehir), Kuzguncuk (Üsküdar), Göztepe ve Moda (Kadıköy), Muratpaşa (Bayrampaşa) altbölgelerinde sokak tipolojisini yansıtan beş sokak analiz edilerek sokak tasarım ölçütlerine göre puanlanıp değerlendirilmiştir. Sokak tasarımına ilişkin ortaya konulan ölçütler test edilmiş ve bir tasarım yöntemi denenmiştir. Yapılan alan çalışmasından elde edilen veriler doğrultusunda çalışmada yaya dostu, yürünebilir, sürdürülebilir sokak tasarım ölçütleri belediyelere ve tasarımcılara rehbere temel oluşturacak öneriler bütünü olarak önerilmektedir. Kent genelinde sürdürülebilir hareketlilik planlarının entegre edilmesiyle sokağın sürdürülebilirliğin artmasına yönelik çözüm önerileri getirilmektedir. Sokakta motorlu taşıt yerine yürüme, bisiklet, skuter, kaykay gibi sürdürülebilir ulaşım seçeneklerinin aktif olmasında tasarım süreçleri, yerel yönetimler ve aktif vatandaş katılımının rolü irdelenmekte, kısa, orta ve uzun vadede gerçekleştirilebilecek tasarım çözümleri ortaya konulmaktadır. Anahtar kelimeler: sokak, kamusal mekân, yaya, motorlu taşıt, yaya dostu sokak